New Delhi, Kyllalyngkot 02: Ka jingkhmih lynti jong ka jingkiew shaphrang ka India ka dang long kaba bha, ba la kyrshan da ka jingdawa kaba khlain hapoh ka ri, ki jingpynkylla ha ka rukom treikam, bad ka jinglong jingman kaba skhem ha ka ioh ka kot.
Ka ri ka la ioh lai tylli ki jingpynkiew kyrdan jong ka ri ha u snem. Ka jingpeit ia ka jingkiew dor ka dang long kaba bha, katkum ka Macroeconomic Framework Statement bad Medium-term Fiscal Policy cum Fiscal Policy Strategy Statement ba la buh da ka Myntri ba dei khmih ia ka tnad kam pla tyngka bad kam kompeni jong ka sorkar pdeng, ka Nirmala Sitharaman ha Parliament ryngkat bad ka Mang Tyngka na ka bynta u snem 2026-27.
Ka jingthoh ka bynrap shuh shuh ba ka jingbei tyngka paidbah, ka jingpynkylla ia ka ain, ka jingpynkylla ia ka iew ka hat ha kaba iadei bad ka kam, ka jingbei tyngka na ka bynta ka bor treikam jong ki briew, ka jingpynkylla ia ka khajna, ka jingkylla ha ka kam digital, bad ka jingpynbeit ryntih ia ka ioh ka kot la khmih lynti ba kan kyntiew ia ka ioh ka kot sha ka lynti kaba kham heh.
Ki jingkhein jingdiah kiba khlain ha ki bynta jong ki kompeni bad ki bynta jong ka pisa tyngka ruh la khmih lynti ba kin pynlong ia ka jingkylla kaba bha ha ka roi ka par, kaba la ioh bor da ka jingkiew jong ka jingbei tyngka ki riew shimet.
Ka jingkiew ka ioh ka kot, Katkum ka jingantad lypa ba nyngkong ba la pynmih da ka National Statistics Office, ka GDP jong ka India la antad ba kan kiew da 7.4 percent ha u snem mang tyngka 2025–26, da ka jingkiew nominal GDP kan long 8 percent. Ka kam ai jingshakri ka dang long ka nongkyntiew ba kongsan, kaba kiew da 9.1 percent.
Ka kam shna tiar bad kam shna jingshna ka la kiew da 7 percent. La antad ba ka rep ka riang kan kiew haduh 3.1 percent. Ha ka Mang Tyngka na ka bynta u snem 2026-27, la antad ba ka nominal GDP kan kiew da 10.0 percent ban ïa ki jingkheiñ ba nyngkong jong u snem mang tyngka 2025-26.
Ka jingpyndonkam bad ka jingbei tyngka, Ka jingdawa hapoh ka ri ka dang iai bteng ban pynskhem ia ka roi ka par. La antad ba ka Private final consumption expenditure (PFCE) kan kiew da 7 percent, kaba long 61.5 percent na ka GDP – kaba heh tam naduh u snem mang tyngka 12.
Ka jingpynlut ba khatduh jong ka sorkar ruh la antad ba kan kiew bha da ka jingkiew kaba 5.2 percent ha u FY26 pyrshah ia ka 2.3 percent ha u FY25. Ki dak kiba heh, kum ki jingsiew jingdiah UPI, ka jingleit jingwan jong ki liengsuin bad ki rel, ki bill e-way, bad kiwei kiwei, ki pyni ia ka bor kaba iaineh ha ki jingpyndonkam ha ki jaka sor bad ki jaka nongkyndong.
Ka jingtreikam jong ka jingbei tyngka ka dang khlain, ha kaba ka gross fixed capital formation (GFCF) ka la kiew da 7.8 percent ha u snem mang tyngka 2026, kaba kham heh ban ia u snem ba la dep. Shuh shuh, ka bhah jong ka GFCF ka dang long kaba skhem haduh kumba 30 percent jong ka GDP ha kine ki lai snem ba la dep.
Ka kam bar ri, Ka jingshalan mar shabar ri jong ka India (ki mar bad ki jingshakri) ka la poi sha ka USD 825.3 billion ha u snem mang tyngka 2025, da kaba bteng ban kiew ha u snem mang tyngka 2026.
Wat hapdeng ki khajna ba la pynjari da ka ri America, ka jingshalan mar shabar ri ka la kiew da 2.4 percent (Iaiong–Nohprah 2025), katba ka jingshalan mar shabar ri ka la kiew da 6.5 percent. Ka jingwanrah mar nabar ri na ka bynta u bnai Iaiong-Nohprah 2025 ka la kiew da 5.9 percent.
Ka Gross Foreign Direct Investment (FDI) ka long USD 81.0 billion ha u snem mang tyngka 25, bad ka jingkiew ka la nang khlain ha u snem mang tyngka 26 da ka jingwan rung kaba heh tam ha ki hynniew bnai ba nyngkong jong kano kano ka snem mang tyngka. Ka jingduna pisa ba mynta ka la hiar sha ka 0.8 percent jong ka GDP ha ka H1 FY26 na ka 1.3 percent ha ka H1 FY25.
Ki dak kiba iadei bad ka pisa tyngka, Ka mang tyngka jong ka sorkar pdeng na ka bynta u snem 2026-27 ka don ia ka jinglong jingman jong ka ram kum ka nongrim jong ka kaba la pyni ha ka mang tyngka 2025-26 bad ka mang tyngka 2024-25 (ba man ka por).
La pyni ia ka pyrshah ia ka jinglong jingman jong ka jingpynkhreh ia ka mang tyngka kaba dang iaid shakhmat ha ka jingpynbna ha u snem mang tyngka 2021-22, kaba la ai ka nongrim kaba bha ban pynbiang ia ki lad ki lynti kiba donkam ban pyniadei ia ki jingthmu pynroi khlem da klet ia ka jingpyrkhat ia ka jingshngain ha ka pisa.
Kumba la pynbna ha ka Mang Tyngka 2021-22, ka Sorkar ka bat ïa ka jingthmu jong ka ban poi sha ka jingduna pisa kaba hapoh 4.5 percent jong ka GDP ha u snem mang tyngka 2025-26. Lada iaid shakhmat, kan long ka Jingpyrshang jong ka Sorkar ban shim ia ka rukom pyniaid pisa kaba buh ia ka ram jong ka Sorkar Pdeng ha ka lynti kaba nang hiar. Ki dak ba kongsan jong ka pisa jong ka Sorkar Pdeng ha ki Revised Estimates (RE) jong u snem mang tyngka 2025-26 bad ki Budget Estimate (BE) jong u snem mang tyngka 2026-27 kum ka shi percent jong ka GDP, la batai harum.
Ki jingmih, Ha u BE 2026-27, ka Gross Tax Revenue (GTR) ka long T.44.04 lak klur. Ka pyni ia ka jingkiew kaba 8.0 percent halor ka RE 2025-26. Ki Direct Taxe kiba kot sha ka T.26.97 lak klur ki dei ki nongnoh synniang ba kongsan sha ka GTR (61.2 per cent na ka GTR). Ki khajna Indirect la antad ba ki long T.17.07 lak klur.
Ha u BE 2026-27, ka GTR sha ka GDP ratio la antad ba kan long 11.2 per cent. Ka Mang Tyngka 2026-27 ka dei ruh ka snem kaba nyngkong jong ka samoi ai jingymtoi jong ka Sixteenth Finance Commission (SFC). Ka SFC ka la ai jingmut ban bat ia ka bhah jong ki jylla ha ka 41 percent jong ka pisa kaba lah ban iasam.
Ka Tax Revenues (Net to Centre) la antad ba kan long T.28.67 lak klur. Ha u BE 2026-27, ka NTR jong ka sorkar pdeng la antad ba kan long T.6.66 lak klur. Ka jingïoh khajna jong ka Sorkar Pdeng [kaba kynthup ïa ki Tax Revenue (Net to Centre) bad ka Non- Tax Revenues (NTR)], la antad ba kan long T.35.33 lak klur. La antad ba ka jingkhein ia ka jingioh khajna ka kiew da 5.7 percent ban ia ka RE 2025-26.
Ka Jingpynlut, Ka jingpynlut baroh jong ka sorkar pdeng ha u BE 2026-27 la antad ba kan long T.53.47 lak klur (13.6 percent na ka GDP) kaba pyni ia ka jingkiew kaba 7.7 percent na ka RE 2025-26 kaba long T.49.65 lak klur. Ka Mang Tyngka na ka bynta u snem mang tyngka 2026-27 ka antad ba T.12.22 lak klur (3.1 percent na ka GDP) sha ka jingpynlut pisa.
Kane ka kynthup ia ka jingkyrshan pisa sha ki Jylla lyngba ka SASCI (Ka Jingiarap ba kyrpang kum ka ram sha ki Jylla na ka bynta ka jingpynlut pisa) da ka jingpynlut kaba T.2.0 lak klur. Ka jingpynlut pisa jong ka Sorkar Pdeng ka kynthup ia ka jingpynlut pisa jong ka GoI bad ki Grant-in-aid na ka bynta ban thaw ia ki jingdon jingem.
Kine, ki kynthup ia ki jingbei tyngka kiba kyntiew ia ka bor ba seisoh jong ka ioh ka kot. Ha u BE 2026-27, ka jingmang pisa hapoh ka jingïarap na ka bynta ban thaw ïa ki jingdon jingem la antad ba kan long T.4.93 lak klur (lane 1.3 percent na ka GDP). Kumta, Ka jingpynlut pisa ha u snem mang tyngka 2026-27 la antad ba kan long T.17.15 lak klur (lane 4.4 percent jong ka GDP).
Ka bhah na ki khajna bad ki Finance Commission grant sha ki jylla, Katkum ki jingai jingmut jong ka Finance Commission (FC), ka sorkar pdeng ka aiti ia ki khajna sha ki jylla ha ka por jong ka FC. Kumba la kdew haneng, ka SFC ka la ai jingmut ban bat ia ka bhah jong ki Jylla ha ka 41 percent ha ka pisa kaba lah ban iasam, bad ia kane ka jingai jingmut la pdiang da ka Sorkar.
Ha u BE 2026-27, ka bhah sha ki Jylla la antad ba kan long T.15.26 lak klur haba ïanujor bad T.13.93 lak klur ha u RE 2025-26 kaba kynthup ïa ka jingpynrung pisa shuh shuh kaba T.9,084.02 klur halor ki jingsiew ba ka Sorkar Pdeng ka dei ban ioh na ki Jylla kiba don hapoh ka bhah na ki snem ba la leit noh.
Ka jingai khajna sha ki Jylla ha u BE 2026-27 ka long 3.9 percent na ka GDP bad T.1.33 lak klur tam ban ïa ka bhah jong u RE 2025-26 (kynthup ïa ki arrears ba la dep). Ha u BE 2026-27, ki jingai jingiarap jong ka Finance Commission la antad ba kin long T.1.4 lak klur tyngka. Kumta, baroh ki jingdon jingem ba la ïasam, ka bhah bad ki FC Grant, bad ki Jylla lyngba ka Finance Commission route la antad ba kan long T.16.56 lak klur ha u BE 2026-27.
Ka rukom treikam jong ka polisi mang tyngka na ka bynta u snem 2026-27, Ka rukom treikam jong ka polisi mang tyngka na ka bynta u snem mang tyngka 2026-27 kan dang bteng ban shah ialam da ka jinglong jingman jong ka ram kaba la pyni ha ka Mang Tyngka 2025-26.
Ka thong ba pdeng samoi ka thmu ban poi sha ka jingkhein ia ka ram bad ka GDP kaba 50±1 percent ha u snem mang tyngka 2030-31, ha kaba ka jingduna pisa kan treikam kum ka thong ban pyntreikam. Ha kaba iadei bad ki thong ba la kdew haneng, la antad ba ka ram jong ka Sorkar Pdeng sha ka GDP ratio kan long 55.6 percent na ka GDP ha u BE 2026-27 ryngkat bad ka thong Fiscal Deficit kan long 4.3 percent na ka GDP.
Kiwei pat ki bynta jong ka rukom treikam ki kynthup ia ka jingkyrshan ia ka jingkiew ka ioh ka kot lyngba ka jingbteng ban pynleit jingmut ha ka jingpynlut pisa, da kaba iehnoh ia ka lad ban ialeh pyrshah ia ki jingjia ba iadei bad ka ha ka ioh ka kot ha ka pyrthei bad ban pynthikna ia ka roi ka par kaba iai bteng jong ka ri ha ka jingiaid lynti jong ka sha ka Viksit Bharat. Kiwei pat ki bynta ki kynthup ia ka jingpynkylla ha ka polisi khajna, ka polisi jingpynlut, ka jingshim ram na ka sorkar, ka jingai ram bad ka jingbei tyngka.
