Gangtok, Lber 11: Ka kynhun ki nongthoh khubor na Meghalaya, kaba don mynta ha ka media exposure tour kaba hynriew sngi sha Sikkim kaba la pynlong da ka Press Information Bureau (PIB) Shillong, mynta ka sngi ki la leit jngoh ia ka Indian Cardamom Research Institute, Regional Research Station of the Spices Board kaba don ha Tadong.
Ka jingleit jngoh ka la ai ïa ki nongthoh khubor ïa ki jingsngewthuh shaphang ka jingwad bniah, ki jingshakri bad ki sienjam pynroi kiba thmu ban pynkhlain ïa ka jingrep ïa ki musli musla bad ban kyntiew ïa ka kamai kajih jong ki nongrep ha kylleng ka thaiñ Shatei Lammihngi.
Ka kynhun ka la ïakren bad ki scientist bad ki ophisar jong ka institute, kynthup ïa u Dr. John Jo Varghese, Dr. T. N. Deka, bad Dr.S.S Bora, kiba la ai jingtip ia ki shaphang ki prokram wad bniah kiba dang iaid shakhmat kiba iadei bad ka jingrep ia u large cardamom, ka jingkyntiew ia ki tiar thung, ka jingiada ia ki khniang bad ki jingpang, bad ki rukom rep kiba lah ban iaineh.
Ki ophisar ki la batai ba ka Indian Cardamom Research Institute ka don ka bynta kaba kongsan ha kaba pynkhlain ia ka jingrep ia u large cardamom ha ka thain lammihngi jong ka Himalaya da kaba pynmih ia ki jait cardamom ba la pynbha, ban kyntiew ia ki rukom rep katkum ka jingstad saian bad ka jingai jingiarap ia ki nongrep ha kaba iadei bad ka teknoloji.
U large cardamom udei uwei na ki jingthung ba kongsan tam kiba pynmih jingkamai ba la thung ha ka thain lammihngi jong ka Himalaya, ha kaba ka Sikkim ka dei ka nongpynmih ba hakhmat ha ka ri. Une u jingthung u nang kiew bha ruh ha Meghalaya, Arunachal Pradesh bad Nagaland, ha kaba ka jinglong jingman jong ka kam rep bad ka suinbneng kaba bha kalong kaba biang ban rep bad ban pynmih ki lad kamai kajih.
Ki ophisar ki la ban jur ba ka thaiñ shatei lammihngi ka don ka lad kaba khraw na ka bynta ka jingrep ïa ki musli mulsa namar ka don ia ka khyndew kaba sboh, ki jingdon jingem ba riewspah bad ka jinglong ka suiñbneng kaba biang. Ban pyndonkam ia kane ka lad, ka Spices Board ka la pyntreikam katto katne ki sienjam kiba pynleit jingmut ha kaba pyniar ia ka jingrep, ban pynbha ia ka jingseisoh, ban pynkhlain ia ki jingdon jingem hadien ba la dep ot bad ban kyntiew ia ka lad ban ioh ia ki iew ki hat na ka bynta ki nongrep.
Ka jingthmu ba kongsan jong ki sienjam jong ka Board ka long ban kyntiew ïa ka lad ban shalan ïa ki musli musla na ka thaiñ. Ki musli musla jong ka India kilong kiba iaid iew bha ha ka pyrthei, bad ka Board ka kyrshan ia ki nongrep, ki kynhun nongpynmih mar rep bad ki nongshalan lyngba ki prokram kyntiew ia ka jingbha, ka jingai jingithuh, ka jingai jinghikai bad ka jingiadei bad ki iew ki hat. Kine ki sienjam ki plie lad ia ki nongrep ban ioh ia ki iew kiba biang bad ban ioh ia ki dor ba kham bha na ka bynta ki mar rep jong ki.
Ki ophisar ki la batai ba ka jingpynkhlain ia ka jingpynbha ia ki musli musla baroh kawei – naduh ka jingrep bad jingot haduh ka jingpynkhreh, jingsong bad jingpyniaid iew – phi lah ban kyntiew shibun ia ka ioh ka kot jong ki nongrep. Lyngba ki prokram ban kyntiew ia ka jingptbit ha ka kam, ka jingai jingkyrshan ha kaba iadei bad ka teknoloji bad ki jingdon jingem, ka Board ka iarap ia ki nongrep ban pdiang ia ki rukom treikam kiba kham bha kiba kyntiew ia ka jingseisoh bad ka jingbha.
Ha Meghalaya, ka Spices Board ka la ai jingkyrshan kaba radbah ban kyntiew ïa ki musli musla kum u large cardamom, u shynrai, u sying bad u sohmarit ha ki distrik ba kynthup ïa ka Ri Bhoi district, West Garo Hills district, East Garo Hills district, bad ki bynta jong ka thaiñ rilum Jaiñtia.
Lyngba ka jingiatreilang bad ka sorkar Meghalaya, ka Board ka la pyntreikam ia ki sienjam kum ki prokram ai jinghikai ia ki nongrep, ka jingsam ia ki tiar thung kiba bha, ka jingpyni ha ki jaka rep bad ka jingkyrshan ha kaba iadei bad ka teknloji ban kyntiew ia ki rukom rep bad ka jingmih.
La ai jingtip ia ki nongthoh khubor ba ka Sorkar Meghalaya ka la ïasoi ruh ïa ka Memorandum of Understanding bad ka Spices Board na ka bynta ban kyntiew ïa ka jingrep ïa ki musli musla ha ka jylla, khamtam ban pynleit jingmut ban pyniar ïa ka jingrep ïa u large cardamom bad kiwei kiwei ki musli musla ba rem dor.
Ka kynhun ka la ioh jingtip ruh shaphang ki jingnoh synñiang jong ka Kong Trinity Saioo, ka nongïoh ïa ka khusnam Padma Shri, kaba la don bynta kaba khraw ban kyntiew ïa ka jingrep ia u shynrai Lakadong ha Meghalaya. Da kaba ïatreilang bad ki nongrep bad da ka jingkyrshan na ka Spices Board, ka la ïarap ban pynbiang ïa ka rynsan kaba khlaiñ jong ki nongrep shynrai bad ka la plié lad ïa ka jingkyntiew ïa ka lad ban ïoh ïa ki iew na ka bynta ki mar rep jong ki, kaba la kyntiew shibun ïa ka ïoh ka kot jong ki nongrep.
Ki ophisar ki la pyntip shuh shuh ba bun ki nongrep bad ki nongseng kam seng jam kiba kiew shaphrang ha kylleng ka jylla Meghalaya ki bud ia kijuh ki sienjam bad ki noh synniang sha ka jingkiew ka kam rep musli musla ha ka jylla. Kine ki sienjam ha ki shnong ki thaw ki iarap ban pynkhlain ia ka jinglong jingman jong ki musli musla katba ki dang wanrah ia ki lad kamai kiba lah ban iaineh na ka bynta ki briew ha ki jaka nongkyndong.
Ki ophisar ki la pyntip ruh ia ki nongthoh khubor shaphang ka sienjam ba kongsan ba iadei bad ki jngdon jingem kaba thmu ban pynkhlain ia ka jingbha ki musli musla ha ka thain. Ia ka Spice Park ba nyngkong ha ka thain shatei lammihngi la pyntrei ha Pakyong, ka ban pynbiang ia ki lad ki lynti ban pynkhreh, ban buh kyrdan, ban song bad ban pynbha ia ki musli musla ba la pynmih ha kane ka thain.
La khmih lynti ba kane ka park kan iarap ia ki nongrep bad ki kynhun nongpynmih ban kyntiew ia ka jinglong jong ki mar bad ban ioh ia ki iew kiba kham bha, da kaba kyntiew ia ka lad ban shalan ia ki musli musla na ka thain shatei lammihngi.
La pynshai ruh ia ka kynhun shaphang ki sienjam ba la shim da ka Sorkar Sikkim ban kyntiew ia ka jingrep ia ki musli musla ha ka jylla. Ka Sikkim kaba la tip bha na ka bynta ki rukom rep organic, ka la paw kum ka nongpynmih ba hakhmat tam ia u large cardamom bad ka dang iai bteng ban kyrshan ia ki nongrep lyngba ki polisi kiba pynshlur ia ka rukom rep kaba iaineh bad ka rukom rep kaba kham bha.
Ka jingleit jngoh ka la plié lad ïa ki nongthoh khubor ban ioh ïa ki jingshem kiba kordor shaphang ka jingwad bniah katkum ka jingstad science, ka jingkyrshan jong ki tnat treikam bad ki sienjam ba iadei bad ka polisi kiba ïarap ban pynkylla ïa ka jingrep ïa ki musli musla sha ka lad kamai kaba lah ban treikam bad kaba don ka jingiohnong na ka bynta ki nongrep ha kylleng ka thaiñ Shatei Lammihngi.






