Shillong, Jylliew 01: U Myntri Rangbah ka Jylla Conrad K Sangma mynta ka sngi 01/Jylliew 2026 ula plie ia ka Early Childhood Development (ECD) Implementation Science Workshop ba lai sngi ha Vivanta, Shillong, kaba wanrah lang ia ki nongthaw policy, ki nongai jingsumar ia ka heh ka sain ki khunlung khynnah, ki stad ki jhad, bad ki kynhun ba don bynta ha kane ka kam kiba la wan na kylleng ka Ri ban pynkhlain ia ka rukom treikam kaba synrop lang kawei na ka bynta ka jingheh ka jingsan ki Khunlung naduh ba ki lung ka rta.
U myntri rangbah ka jylla u la ong ba ia kane ka workshop la pynlong hapoh ka Meghalaya Early Childhood Development Mission (MECDM) ha ka jingiatrei ryngkat bad ka State Capability Enhancement Project (SCEP), ka Van Leer Foundation, bad ka Asian Development Bank (ADB).
Hapoh ka matpdeng “From Science to State Action- Building Integrated System for Early Childhood Development”, kane ka workshop ka thmu ban pynkylla ia ki sakhi ba shem kat kum ka jingstad saian, ki jingshemphang na ki ri ka pyrthei bad ki policy sha ki kam kiba lah ban leh kiba lah ban pynjanai ia ki jingmih na ka bynta ki Khunlung Khynnad ba ka iing ka sem jong ki.
u Myntri Rangbah ula ong ba kawei na ki nongrim ba btin lynti ia kane ka Sorkar jong u naduh ba shimti ia ka ophis ha u 2018 ka dei ka jingngeit ba ki jingkylla ba don jingmut kim ju donkam ia ki skhim ba thymmai ne policy, hynrei ka jingpyntreikam bha ia kiba la don lypa.
Haba kynmaw iaka jingkylli bala kylli da ki lad pathaikhubor ha ka por ba u long nyngkong kum u Myntri Rangbah, ula ong ba ula ioh jingmut na uwei u nongthoh kot Shiv Khera bad jubab ba un “nym leh satia ia kaei kaei kaba pher, hynrei un leh ia ki kam ha ka lynti kaba pher”.
U Myntri Rangbah ula pynpaw ba ki skhim ka Sorkar Pdeng bad Sorkar Jylla ki dei bun eh kiba la pynwandur ban leh eiei halor ki jingeh ba don mynta haba iadei bad ka jingheh jingsan ki Khunlung Khynnah bad ka jingeh ba shisha hi ka ju shong eh ha ka jingpyntreikam. Ula kdew ba ka jingpynjanai ha ka jingpyntreikam kala lam sha ka jingmyntoi kaba khraw bha ha kiba bun ki bynta ha Meghalaya.
Haba kdew ia ka MGNREGA, ula ong ba ka jingpynkhlain ia ka jingpyntreikam kala lam sha ka jingkiew ba jan kot lai shah ha ka jingpyndonkam bad ka jinglah ban shim ia ka skhim. Ka jingpynjanai ba kum kane, u bynrap, lah ioh ruh ban kynjoh ha ki tnad bapher bapher, kaba lam sha ka jingkiew ba san-san shah ha ka jingpyntreikam ia ka skhim ka Sorkar Pdeng bad ki project ba wan nabar ri (Externally Aided Project). Ula pyntip ba ka Meghalaya mynta kala pyntreikam jan T12,000 klur ki project ba wan nabar ri, kaba tam ia kiwei pat ki Jylla barit hapoh ka ri.
Haba ban jur ia ka jingkongsan ki nongialam ha ka sain pyrthei bad ki nongpyniaid kam ha ki Ophis, u Conrad ula ong ba katba ka Sorkar ka shu sngewthuh ia ka saian, ki sakhi bad ki jingkhein ha lyndet ki jingeh ha ka roi ka par, ka jingkiew haba kut hi ka shong ha ka mon lang jong baroh ban leh eiei.
“Ka mat kaba nga pyrshang ban kren ka longba ngi bunsien ngi tip ia ki jingeh. Ngi sngewthuh ia ka saian, ki jingkhein bad ki jingbishar halor jong ki. Hynrei haba kut, ka hap don ka mon ban lah wanrah ia ka jingkylla” ula ong. Ula bynrap b aka bynta jong u Nongialam ka longban ihuh ia ki briew kiba leh, buh ia ki ha ka kam kaba kin lah ban synniang kham bha, bad ai ha ki ia ka jingsngewskhem bad ka jingkyrshan ba donkam ba kin lah treikam bha.
Haba batai ia ka jingshem ka Meghalaya ha kaban leh eiei halor ka jingiap ki longkmie ba kha khun, u Conrad ula ong ba ka Jylla haba sdang ka shim ba ka jingpynbun ia ka jingkha khun ha ki hospital kan weng ia ka jingeh. Hynrei, ha ka jingbniah kaba jylliew bha, ka shem ba ka jingeh ba shisha ki long ha ka ioh ka kot bad ki jingpynbiang ia ki jingdonkam, kynthup ki bai leit bai wan, ka jingjngai bad ka jingbym don ki lad ai jingkyrshan ia ki Longkmie ba kha khun. “Ngi la pynshlur ban leit kha khun ha ki hospital khlem da ithuh ia ki jingeh ba shisha kaba kine ki longmie ba suh kha”.
Ula batai ba ha ka jaka ban kynshew pisa ban thied bun tylli ki ambulance, ka Sorkar kala pyndonkam ia ki jingdon jingem ha ki shnongki thaw da kaba thaw ia ka rukom treikam ha kaba ki trai kali ka thain ki lah ban pynkit ia ki longkmie ba suh kha bad ioh pat ia ka bai buria ia ka jingshakri jong ki. Ka Jylla kala pynkha ruh ia ka Safe Motherhood Homes ban kyrshan ia ki kynthei na ki jaka kyndong ha ki bynta ba khatduh jong ka jingpun khun da kaba ai jaka sah, ka bam, ka jingsumar bad ka jingiarap song pisa ia kine ki Kmie bad ki nongap.
“Ka jinghikai hangne ka long ba ngi hap ban ithuh haei ka jingeh ba shisha ka don bad sa pynwandur ia ki lad ki lynti kiba lah ban leh, ba lah ban siew bad kiba iahap ia kaei kaba long ba man ha ka thain” ula ong.
U Myntri Rangbah ula ban jur halor ka jingdonkam ban pynleit jingmut ha ki jingmih ban ia ka jinglah. Haba kdew ia ka jingpynkhreh ia ka National Games, ula pynpaw ba ka jingpyndep ia ki project jingtei marwei kam dei ia kaban khein kum ka jingjop. Haba kdew ia ka Indoor Stadium ba T.160 klur ba dang shu dep shen, ula ong ba ka jingthew ba shisha iaka jingjop kan paw ha ka jingjop jong ki nongialehkai bad ka jingktah kaba bha jong ka kam ialehkai ia ka jingim jong ki. “Ngi dei ban kynmaw beit ia ka jingmut kaba kham khraw ha lyndet ki kam jong ngi”
Ula pynpaw ba kane ka jingpynleit jingmut haki jingmih kala pynlong ia ka Sorkar ban shim ia bun ki lynti kiba la pynwan lang hajuh sha ka roi ka par. Kane ka rukom pyrkhat kala lam sha ka jingthaw ia ka MOTHER programme-Meghalaya’s Outcome and Transformation in Health, Education, Rural Development and Social Benefit—kaba wantah lang ia ki tnad bapher bapher ha kawei ka jingpynleit jingmut lang na ka bynta ki Kmie bad ki Khunlung.
Ula pynpaw ruh ba ka koit ka khiah ki Kmie bad ki Khunlung ki dei kiba don jingiadei bad iajan bha sha ka jingpynkupbor ha ka ioh ka kot. Kane ka jingsngewthuh kala pynlong ia ka jylla ban pynkhlain ia ki Self Help Group, ym tang ha ki kam ba iadei bad ka ioh kakot hynrei kum ka buit treikam ban pynbha ia ki jingmih ha ka liang ka koit ka khiah bad ka imlang sahlang. Ha kine ki phra snem, ka jingdon ki SHG ha Meghalaya kila kiew na ka 4500 tylli sha jan 60,000 tylli.
Ka Patricia Nunez Xamora jong ka Van Deer Foundation kala iathuh khana ia ka jingshem jong ka hapoh ka ri Chile ha ba pynwndur bad pyntreikam ia ka Early Childhood Development System bala tip kum ka “Chile Crece Contigo” (Chile Grows With You), haba pynpaw ïa ki jinghikai kiba kongsan halor ka jingjop ïa ki jingeh ha ka jingpyntreikam. Ka la pynpaw ba katba ka science jong ka ECD ka long kaba la pynthikna bha, ka jingeh kaba kham heh ka long ban pynkylla ïa ki sakhi sha ka kam.
Ka Zamora kala batai ia ka lynti iaid jong ka Chile kaba la sdang da ka jingkylli kaba kongsan “Kaei ka mut ban long ka imlang sahlang kaba kyrshan ia ki Khunlung Khynnah bad ki Kmie Kpa?. Kala ban jur ba ki jingeh ha ka jingpyntreikam kam dei eh namar ka jingbym don ka pisa hynrei ka jingeh ban pyndap ia ka jaka ba thylli hapdeng ka policy bad ka rukom leh.
Kiwei pat kiba la ai jingkren ki kynthup ia u Praksah Kumar Paul, uba dei u Country Head jong ka Van Leer Foundation ha India.






