Shillong, Naiwieng 20: U Bah Run Khonglanoh na Riwar Mihngi u la thoh ia kane ka jignthoh katkum ka jingsngewthuh ka jong u la ai khublei Seng Kutsnem ïaphi ki kur ki kha haka Ri ka ban sa long ha ka 23/Naiwieng/2026 bad kane mynta kan dei kaba 127 snem.
U bah Run u la ai khublei Parakur parakha, hato ngi la sngewthuhbha kaei ka Seng Kutsnem ? Kumno bad mynno ka mih ka Seng Kutsnem ? Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi kaba kham kyrpang naka bynta ka Jaidbynriew Khasi Khara Hynñiewtrep Hynñiewskum. Ka dei ka sngi kaba pynsahkynmaw pyrto junom la junom iaka Jaidbynriew jongngi.
Ban kham iashailang, to ngin ia kyrtiang dien khyndiat shaka mynnor ban tip iaka daw ba ka wan mih ka Seng Kutsnem. Mynnor haka por jong ki Longshuwa ki Manshuwa, ka Jaidbynriew ka don haka jingimsuk jingimsaiñ, ki kur ki kha ki shong ki sah, ki bam ki dih, ki ïaid ki ïeng, ki trei ki ktah, ki kamai ki kajih, ki duwai ki kyrpad, ki ngeit ki mane daka jingsuk jinghun daka jingkhuid jingsuba.
Ki jingngeit jingmane bad ki jinglehniam jinglehrukom ki don haman la ki rympei ïing, haman la ki kur, ki kpoh-kur, haman la ki shnong ki thaw bad haman la ki raid ki hima. Pynban haka snem 1800 (Common Era), ki thrangbor ki thrangspah bynriew naki thaiñ sepngi jongka pyrthei, kiba khlaiñbor bha ha kito ki por,kiba ngi khot ki phareng, ki la kyntur-thma kylleng ka pyrthei, kila wan ban jopthma iaka ri India kynthup iaka ri Hynñiewtrep baieid jongngi.
Ki phareng hadien ba ki la ïoh synshar iaka ri Khasi, ki la sdang ban ñiewbieñ ban ñiewpoh iaki briew jong ngi, ki sdang ban leh tamti tamjat iaki kynthei ki khynnah, kim pynsngap shuh iaka nia ka ktien jong ki nongïalam ki nongsynshar raid ki nongsynshar hima.
Ki kynnoh beiñ laiphewjait, ki kynnoh riewkhlaw, riew khlem Blei, nongmane ksuid bad kumta ter ter ban pynkulmar jingmut iaki briew jongngi. Ban bit ban biang ka synshar donbor jong ki ki phareng ki sdang ban pynshoi ban pynthynrei iaka jingngeitnam jongngi, ki hikai ba ngin isih noh iala ka niam bad ha kajuh ka por ki khroh ki pynngop iaki briew jong ngi ba kin bud noh iaka niam jongki, ki tyrwa syndon ba kito kiba bud iaka niam jongki kin ïoh rung sha bneng, bad ki pyntieng ki pynsmiej ba kito ki bym pdiang ki bym ngeit kin shah pynjot ha U Blei.
Kata ka buit pynngop jong ki phareng ka la jop shisha ha kaba bun ki briew jongngi ki iehnoh noh iala ka jong ka niam ban leit bud leit pdiang noh pynban ia kata ka niam jong ki phareng.
Ki kur ki kha kiba la bud iaka niam ki phareng ki sdang ban ïalehpyrshah iaki dustur riti jong ki Longshuwa ki Manshuwa, kim treh shuh ban pyndep iaki niam ki rukom hala ïing hala sem, hala shnong hala thaw. Ka Jaidbynriew ka la mad iaka jinghiardor shaba palat, ka la orpait haka pyrkhat ka pyrdaiñ.
Ka umsaw niam phareng ka rong lut iaki kñi, ki kmie bad ki khynnah ki khyllung.Ka Jaidbynriew ka la ngat haka jingdum jingshaïong, bad i kumba kam lah khie khlieh shuh. Ki kur ki kha kiba ïaineh hala ka niam ki sah haka umdum haka lyngngoh, kim nangshuh ban pyrkhat, ki dap daka jingkhuslai kaei ka ban jia iaki, ki ïaid ki ïeng, ki trei ki ktah daka jingrit mynsiem bad daka jingduh jingkyrmen.
Ha kum kane ka khyllipmat jong ka jingduh jingkyrmen, donbok baka bor maïan jong U Blei Kynrad ka kren ka pasiaw haki jingmut jingpyrkhat jong uwei u riewrangbah uba ïar uba jylliew ka jingmut jingpyrkhat bad uba don ka jingkitkhlieh naka bynta ka Jaidbynriew. Une u riewrangbah u dei u Babu Jeebon Roy Jaid Mairom.
Une u riewrangbah u ju khot u ju wer iaki katto katne ki rangsamla kiba don shisha ka jingkitkhlieh naka bynta ka Jaidbynriew ban ïasyllok bad iamir jingmut ïa kiei kiei ki ban teiiaka Ri bad ka Jaidbynriew. Haba ki nongsynshar kharlieh ki pynpharia iaka Jaidbynriew daka buit pynkylla niam, kine ki rangkynsai ki dap da ka jinglynga kajingpisa bad kida duhthiahkida duhdem.
Kine ki rangieit Jaidbynriew ki sdang ban ïakynduh para maki naka por sha ka por hapoh ka jingaibuit ka jingaimynsiem ba radbah jong I Babu Jeebon Roy, bad ha ki jingïakynduh ki ju ïatai bniah bin pa bin kumno ban leh khnang ban ïada iaka Jaidbynriew na kane ka jingwan rong ka umsaw kylla niam phareng.
Ha ki jingïakynduh kiba bunsiew ki shim iaka matphang kaba da sngewthiang shisha, kata ka long “ba la donkam palat ban don noh ka kynja kynhun ne ka kynja seng ka ban long kum ka nongpeitngor ka ban lum ban lang, ka ban kyntu ban kynpham, ka ban batai ban hikai, ka ban ïarap ban ïakhien, ka ban da ban ker, ka ban pynneh ban pynskhem, ka ban pynroi ban pynsan ia kiei kiei kiba dei ki hok ki riti bad ki niam ki rukom kiba kum ka Jaidbynriew kala ïohdiangti naki Longshuwa ki Manshuwa”.
Haba la biang ka pyrkhat ka pyrdaiñ, kine ki rangieit Jaidbynriew ki la shim iaka rai ban pynsdang noh ia kata ka kynhun, bad la pynkha iaka haka 23 tarik November (Naiwieng) 1899, ia kane ka sngi la suit la shor kum ka sngi Seng Kutsnem kaba dei artat ka aïom ïabyrshem jong ka snem rim bad ka snem thymmai.
Ia kane ka kynhun la jer kyrteng ka Seng Khasi, ki nongïakit ki nongïabah ba nyngkong eh, ki don khathynriew ngut. Marsyndep ban plié iaka Seng Khasi, ki kur ki kha haka ri ki ïohmynsiem biang ban pyndep iala ki niam ki rukom khlem jingsheptieng.
Ka Seng Khasi kada ïengskhem kada ïengrangbah shisha kynjreng ban ïada, ban pynshai bad ban ïalam iaki ki kur ki kha naka bynta ban ïaipynneh ïaipynskhem bad ïaikyntiew ïaipynroi iaki hok ki riti ki niam ki rukom kiba ngi kum ka Jaidbynriew ngi la ïohdiangti na ki Longshuwa ki Manshuwa.
Ka Seng Kut snem kaba dei ka sngi ba pynkha iaka Seng Khasi, namarkata, ka ïeng kum ka sngi kyrpang ka sngi khrawbah jong ka Jaidbynriew Hynñiewtrep Hynñiewskum.Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi ksanrngiew jongka Jaidbynriew.Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi rakhe kyrpang iaka hoklongbriew manbriew jong u khun Khasi Khara u Hynñiewtrep u Hynñiewskum.
Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi kyrpang jong ki Trai Ri Trai Muluk, u khun Khasi Khara Hynñiewtrep Hynñiewskum. Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi ban pynkynmaw ia ki kur ki kha ban ïaibteng iaka jingngeit ha U Blei Trai Kynrad U Nongthaw U Nongbuh Ubalah Ubaïai najrong hatbian. Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi ban kynmaw burom bad ñiewkor iaka jingstad jingshemphang jongki Longshuwa ki Manshuwa.
Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi ban kynmaw burom iaki nongseng ka Seng Khasi. Ka Seng Kutsnem ka dei ka sngi ban kynmaw burom iaki Longkñi, ki Longkmie kiba la aiti met bad mynsiem ban pyntyllun iaka Seng Khasi wat hapdeng kiba bun ki jingpynthut ki jingpynwit, ki diengpyngkiang ki rai-eh rai-dam.
U Rangbah Rijoy Singh Khongshah, Sordar barim ka Elaka Umñiuhtmar bad Ex. MDC, i ju pynsngew bad iathuhkhana, ba i la mad ban iatrei lang bad kiba bun ki sengbhalang, i shem ba dei tang ka Seng Khasi kaba ïeng hok thik ban pynim ïaka Jaidbynriew.
Sa shisien, khublei Seng Kutsnem iaphi baroh, to U Blei Un kyrkhu ba ngin ïoh iaka khiahkrat ka khiahstang, bad ka jingroi ka jingsan ha shilynter ka jingim jongngi. Khublei shihajar nguh.






