New Delhi, Nailur 12: Ka don ka jingkynmaw kaba ka duriaw ka don ba ym don kano kano ka por slap kaba lah ban sait noh. Iaid lyngba kano kano ka rud duriaw jong ka India kaba jrong 11,098 kilomitar ha ka por dangstep phyrngab, bad phin shem ia ka ha kajuh ka um kaba mynshuwa ka ju kit ia ki lieng kit musli musla sha Malabar bad ki nongleit wad mawkordor sha ka Guf of Mannar: ka jingsawa kaba khlem shongthait, kaba la rim bha kaba la pynwandur ia ka rukom im, ka khaii pateng, ka jingmane bad jingangnudjong ki briew ka India.
Hynrei ka jingiaid ha kata kajuh ka rud duriaw mynta, bad nangta ka um ka wanrah biang ia kaei kaei kaba pher ruh — ka jar tong dohkha kaba la jot kaba la sahkut da ki plastic shampoo, ka dkar kaba dang kha khyllung ka jngi sha u jingtap bilor da kaba bakla ba kadei ka jingbam, ka dohkha ba la kem mynstep da u nongtong dohkha ka kham duna ban ia ka jong u kpa jong u, bad ka kham khia da ka plastic ban ia ka dohkha.
Hapdeng ka India kaba la ju thew ia ka spah jong ka ha ki mawkordor, ki cowrie bad ki dohkha ba la kem, bad ka India kaba mynta, ka duriaw ka la sdang ban phah ia ngi ia ka khubor kaba la thoh ha ki jaboh jabain. Kane ka dei ka jingiathuhkhana kumno, ha kine ki shiphew snem ba la leit noh, khatduh ngi la sdang ban thoh biang.
La slem bha, ki jaka pud duriaw ki jngai na ki jingpyrkhat jong ngi kumba ki jngai ha ka map jong ngi — la leit jngoh, la sngewtynnad, teng teng la sngewsih hadien ka eriong, hynrei khyndiat eh la iada kum ka pateng kaba iasam lang. Ka jingpyniaid ia ki kam duriaw mynshuwa ka jngai na ki kam synshar: kaba la pynphriang kylleng ki tnad, kaba la wan na ka jingpynkhreh ïa ki jinglynshop ki bor ka mariang ban ïa ka jingpeit ba man ka sngi, khlem kano kano ka rynsan jong ka ri kaba kyrpad ïa u nongshong shnong — u samla pule kolej ha Kochi, u nonghikai skul ha Puri, u nongdie dukan ha Porbandar — ban peit ia ka duriaw kum ka jong ki ban iada. Katba ka jingma pat ka la nang jur nang jur.
Ki jaboh plastic, kiba bun na ki ki long kiba pyndonkam tang shisien, ki tuid sha ki wah jong ngi bad ki poi sha ki jaka shong um, bad ki kylla sha ki micro plastic —kiba rit ban ia ka san milimitar kiba ki dohkha ki bakla ban bam, kiba rung ha ka dohkha bad poi sha ki pliang ja jong ngi, bad kiba ngi tip mynta ki por na ki mar bam sha ka met jong ngi.
Ki mrad duriaw ki iap namar ka jingsahkut ha ki jar ba la shu iehnoh. Ki coral reef, ki mangrove bad ki dohkha kiba pynneh pynsah ia ki lad kamai kajih jong ki million ki longiing kiba don harud duriaw ki la mad ia ka jingma kaba slem bad kaba ym lah ban iohi. Ka la long, da kano kano ka jingkhein kaba hok, kawei na ki jingeh jong ka mariang kaba ngim pat peit bha ha ka juk jong ngi, kaba rieh ha shilynter ka rud duriaw kaba ktah ia ki khyndai tylli ki jylla bad saw tylli ki Union Territory.
Kaei kaba la kylla kam dei tang ka polisi. Kadei ka rai, kaba la shim da ka jingsngewthuh da ka Sorkar Modi, ba ïa ka jingkhuid ym lah shuh ban niew kum ka kam jong uwei pat — ba ka la dei ban long, kumba ong u Myntri Rangbahduh haba u la plie paidbah ïa ka Swachh Bharat Mission ha u snem 2014, ka Jan Andolan, ka jingïakhih jong ki paidbah. Kata ka jinglong tynrai — Ka Mission LiFE, ka Lifestyle for Environment kaba kyrpad ia uwei pa uwei u nongshong shnong ban pynlong ia ka jingpynneh pynsah kum ka jingmlien kaba man ka sngi ym kum ka jinglong babha ha ka jaka jong ka kaba ju jia teng teng — ka la iaid naduh kata ka por na ki surok jong ngi sha ki rud duriaw jong ngi.
Kumba ka Tnad kaba peit ia ka kam saian kaba iadei bad ki duriaw, ka suinbneng bad ki jinglong jong ka Pyrthei jong ngi, ngi kylli ialade ia ka jingkylli kaba suk: lada ka India ka lah ban pynshlur ia ka ri ban pynkhuid ia ki nongbah jong ka, hato kam lah ban leh kumjuh ia ki duriaw jong ka? Ka jubab ka la poi ha u snem 2022, ha ka dur jong ka Swachh Sagar Surakshit Sagar — Ki Duriaw kiba khuid, ki Rud duriaw kiba shngain — ka kam kaba la pyrkhat ym kum ka lad ban shondur tang shisngi hynrei kum ka jingïakhih kaba iaineh, kaba la kyrshan da ka saian, kaba la ai bor da ki nongshong shnong, kaba la buh por man la u snem ban pyniasohlang bad ka International Coastal Cleanup Day, ka sngi Saitjain kaba lai jong u bnai Nailur, ka dustur ha kylleng ka pyrthei kaba la sdang ha u snem 1986 bad mynta ka khring ia ki nongtrei mon sngewbha ha palat shispah tylli ki ri sha ka rud duriaw kaba jan tam jong ki khlem kiei kiei hynrei tang ki jingdeng kti, ki pla bad ka jingkut jingmut.
Ka jingïanujor, wat hapoh ka kam kaba lyngkot samoi, ka ïathuh ïa la ka jong ka khana shaphang ka jingheh. Ha ka snem kaba nyngkong, ka Swachh Sagar Surakshit Sagar ka la iaid haduh hynniewphew san sngi bad ka la poi sha hynniewphew san tylli ki jaka, kaba kham bun lyngba ki jingpyrshang jong ki jaka wad bniah jong ngi ha kaba iadei bad ki kam duriaw. Ka la long ka jingsdang, ym ka jingjop.
Hynrei katba kiwei pat ki tnad ki wan ban iasnohkti lang, katba ki seng trei mon sngewbha kum ka Seema Jagran Manch bad ka ParyavaranSanrakshan Gatividhi ki ai ia ki rynsan jong ki, bad katba ka jingmut ka la sdang ban pur ha shilynter ka rud duriaw lyngba ka jingiakren, kata kajuh ka campaign, hapoh kajuh ka snem, ka la nangkiew ban poi sha 836 tylli ki jaka harud duriaw bad pynshlur ia palat lak ngut ki nongtrei mon sngewbha.
Kata kam dei ka jingroi kaba nang kiew; kata ka long ka jingkhih kaba dang kham skhem bad kaba dang iaid shakhmat. Hadien saw tylli ki bynta, katba ngi dang plie paidbah ia ka Swachh Sagar Surakshit Sagar 5.0 mynta u bnai Nailur, ka jingiatreilang ka la nang heh shuh shuh — ka Indian Coast Guard bad ka Navy, ka Tnad Ports, Shipping and Waterways, ka Tnad Youth Affairs and Sports, ka NCC bad NSS, Scouts and Guides, ki skul, k skul bah, ki Kompeni bad kaba kongsan eh, ki seng jong ki nongtong dohkha bad ki kynhun jong ki longkmie kiba tip bha ia kine ki um kum la ki jong ki phyllaw jong ki.
Ki jaka pule jong ngi — ka National Institute of Ocean Technology ha Chennai, ka National Centre for Coastal Research, INCOIS ha Hyderabad, bad kiwei ki jaka pule ha ki jaka khap duriaw — ki pynïaid ïa ki kam pynkhuid ha palat shispah tylli ki rud duriaw tang mynta u snem, ryngkat bad ki nongiatreilang kum ka Bisleri kiba wanrah sa sanphew tylli ki jaka hapoh kajuh ka rynsan. Kane ka long kata ka Jan Andolan haba ka la san: ym ka jingtreikam tang jong kawei ka tnad, hynrei jong baroh kawei ka ri.
Kaba pynlong kyrpang ia ka bynta mynta u snem kam dei tang ka jingpoi jong ka hynrei ka jingsawa jong ka. Naduh ka khatar haduh ka khatkhyndai tarik u bnai Nailur, ka rud duriaw kan pynlong, ia ka tamasa kaba shi taiew jong ka jingsumar ban ia kaba leh tang kawei ka jingpyndep rukom. Kan don ka cyclothon ha baroh ar ki rud duriaw ba shaphang mihngi bad sepngi, ki samla ki niah ia ki cycle na kawei ka shnong sha kawei pat ha ka jingpyni ia ka jingthmu.
Kan don ka Fit India morning ha ki shyiap, ka marathon, bad ha ka World Ozone Day, ka jingpynkhuid kaba pynkynmaw jar jar ïa ngi ba ka jingkoit jingkhiah jong ka suiñbneng shaneng bad ka duriaw shapoh ki long artylli ki bynta jong kajuh ka jingïathuhkhana. Kan don ka jingiasnohkti lang jong ki briew ha shilynter ki rud duriaw jong ngi, ki kti ba la pyniasoh naduh Gujarat haduh ki Sundarban, naduh Kanyakumari haduh Andaman, bad ka Ocean Olympiad kaba pynkylla ia ka sain kaba iadei bad ki kam duriaw sha ka jingiakop jong ki samla ka ban sah nam wat hadien ba la sam ia ki khusnam.
Ki samla pule kin iashim bynta ha ki jingiakop dro bad thoh essay kiba bthah ia ki ban mutdur ia ka duriaw kaba ki khun jong ki kin ioh pateng. Ki samla kiba trei mon sngewbha kin niah sha rud duriaw ha ka Bike-to-Beach campaign bad kin buh ia ka jingpynkhuid jong ki kum ka Eco-Selfie, namar ka jingkhih kaba kwah ban iaineh kadei ruh ban nang ban kren ia ka ktien jong ka pateng kaban rah ia ka shakhmat. Bad ha ka khatkhyndai, ka International Coastal Cleanup Day, yn pyniasoh lang ha ka jingpynkhuid kaba heh tam jong ka campaign kaba shisngi, ka jingioh jingithuh geo bad kaba la buh jingtip digital khnang ba man la ka pla jong ki jaboh ba la lum kan long ka jingtip, ym tang ka jingtrei shitom — ka rekod kaba ngi lah ban thew, pynmih bad pynbha ha ka snem ban wan.
Kata ka jingtip kaba khatduh ka kham kongsan ban ia kaba ka paw. Ka teknoloji ka la kylla long jar jar u budlum jong kane ka jingïakhih: ki nongtrei mon sngewbha ki pynrung kyrteng lyngba ka lad digital, la pynkhreh ia ki prokram bad la ioh jingthuh geo-tagged mardor, bad ki nongïashim bynta ki ïoh ïa ki syrnot lyngba ka lad digital kiba pynkylla ïa ka step jong ka jingtrei shitom sha ka kam ba la ioh jingithuh jong ka jinglong nongshong shnong. Kane kadei ka jingsynshar kaba jied ban shaniah ha ki nongshong shnong jong ka da ki data bad, ha kajuh ka por, ban ai jubab ia ki.
Hynrei ha lyndet jong man la ka jingkhein ha kane ka campaign ka don ka khmat kaba nga iai phai biang sha ka haba nga pyrkhat balei ba kane ka kam ka long kaba kongsan. Dei u nongtong dohkha ha rud duriaw Odisha uba iathuh ia phi ba ka jar jong u mynta ka donkam shuh shuh sa shi kynta ban pyniakhlad shwa ba ki dohkha ba la ioh ki long kiba biang ban die. Dei ka kmie ha kawei ka shnong ri dohkha ha Keralam ka bym da khuslia eh ia ka jingpang polio ha kine ki sngi bad kaba kham khuslai shaphang kaei kaba ka jingbam jong ki khun jong ka ka don hapoh jong ka.
Dei u trai jong kawei ka hotel kaba rit ha Goa ne Puducherry uba ka jingkamai jong u ka shaniah pura ha kawei ka rud duriaw kaba sah ha ka jingitynnad haduh katta katta ba ka longïing kan kwah ban leit phai biang sha ka ha u snem ban wan. Ki duriaw kiba khuid kim dei ka jingmutdur na ka bynta kine ki nongshong shnong; ki long ka pisa ban thied mar bam, ka bai skul, bad ka koit ka khiah jong u khynnah. Haba ngi kren shaphang ka Blue Economy — jong ki duriaw kum ki kor jong ka khaii pateng, ka kam jngohkai pyrthei, ka kam ri dohkha bad ka bording kiba lah ban ai bor ia ka Viksit Bharat — ngi kren ruh, ha ka jingmut kaba shisha, shaphang ki miej bam jong ki.
Nga la ju ong ba ka jingiadei jong ka India bad ka mariang kam shym la thmu satia ban long kaba iadei bad ka jingsiew jingdiah; ka mut ka longiing. Ka Swachh Sagar Surakshit Sagar ka long, ha ka bynta pdeng jong ka, ka jingpyrshang ban pynioh pat ia kata ka jingiadei ha ka jingheh — ban pynkylla ia uwei pa uwei u nongshong shnong uba la ju ieng ha rud um bad uba la sngew ia kaei kaei kaba la hyndai hapoh jong u, un long u nongsumar uba trei shitom na ka bynta kata ka jingsngew.
Ngim shym la kyrpad ia ka India ban ieid ia ki rud duriaw jong ka. Kata ka jingieid ka la don beit, la thoh ha ki tamasa jong ngi, ki jingrwai tong dohkha jong ngi, ki jingleit pilkrim jong ngi sha duriaw. Ngi shu kyrpad ia ka India ban leh ia ka, kawei ka rud duriaw, kawei ka pla ba dap ki plastic, ha man kawei ka Sngi Saitjain ha u bnai Nailur — haduh ba ki duriaw kiba shngain kim long shuh ka campaign jong ka aiom, hynrei tang kumno ngi im.
U nongthoh udei u Myntri Khynnah ka sorkar pdeng (Independent Charge, ia ka Tnad Science & Technology and Earth Sciences; Myntri Khynnah, PMO, Tnad Atomic Energy, Tnad Space, bad Tnad Personnel, Public Grievances & Pensions.







