PM interacted with Group Captain Shubhanshu Shukla, who is aboard the International Space Station, on June 28, 2025.
New Delhi, Lber 14: Ka Operation Epic Fury ka la ktah jur ïa ka dor jong ka bording ha ka pyrthei, ha kaba ki dor jong ka umphniang bym pat pynkhuid ki la kiew sha $120 shi barel tang ha ki katto katne sngi ba ladep. Naduh kata ka por, ki dor ki la kylla man ka por, kaba la buh ia ka jingsyier ha ka iew bording baroh kawei.
Ka pyrthei baroh kawei ka khuslai shaphang ka Strait of Hormuz, ka jaka ba kongsan tam ha ka pyrthei, ha kaba jan shi bynta na ka san bynta jong ka umphniang bym pat pynkhuid ha ka pyrthei ka iaid lyngba kane ka jaka. Ka Strait of Hormuz ka long kaba kongsan bha na ka bynta ka jingpynbiang bording jong ka India, hynrei ym pat don jingktah palat ia ki ki kam ki jam mynta.
Ha kine ki 11 snem ba la leit noh, ka India ka la shimkhia ban pyniar ia ki tyllong jong ka jingthied bording jong ka. Ka India ka la trei ruh ban pynkylla ia ka jingkhleh lang jong ki tyllong bording jong ka, da kaba kyntiew borbah ia ka bording ba lah ban pynthymmai kaba la pynmih hapoh ka ri.
Pyrkhat lada kane ka jingeh ka ktah ia ka India shiphew snem mynshuwa. Ha kaba jan baroh ka umphniang bad ka gas jong ngi ka wan na kane ka thain kaba don ka jingkulmar bad ym don da kiwei pat ki lad ki lynti, ka jingktah kan jin da la long kaba shyrkhei.
Ki dor jong ka petrol bad ka diesel kin jin da la kiew dor ha ka shi miet kaba pynthut ia ka leit ka wan bad kyntiew bha ia ka jingkiew dor. Ka India kam shym la shah ktah haduh katta katta ha ki jingkulmar kiba la jia. Haba ianujor, kiwei pat ki ri ki dang don ha ka jingeh. Ka Japan, kaba la shah ban jur lypa ha ka jingshah ram, ka la long kawei na ki ri kaba shah ktah bha ha ka ioh ka kot. Ka UK kaba shaniah ha ka gas ka la sakhi ïa ka jingkiew dor mardor kaba la wanrah shuh shuh ia ka jingkiew.
Ki ri kum ka Egypt bad Turkey ki mad ia ki jingeh kiba thymmai jong ka jingkiew dor. Ka Singapore, ka mad ïa ka jingkiew dor kaba jur ha ka bording bad ka petrol, katba ka South Korea, ka la buh ia u pud ban kyntiew ia ka bai umphniang ha ka sien kaba nyngkong ha kine ki lai phew snem, ban pynskhem ïa ka ïoh ka kot jong ka, hapdeng ka jingkiew dor jong ka umphniang.
Ka jingeh kaba mynta namarkata ka ai ka jingpynkynmaw kaba kongsan; Ka jingskhem jong ka India mynta kam dei kaba shu jia ryngkhat. Ka dei kaba wan na ka jingjied ia ki jingjied polisi ha kine ki shiphew snem ba la dep hapoh ka jingialam u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi ban pyniar ïa ki tyllong bording bad ban pynkhlain ïa ki lad pynmih bording hapoh ka ri.
Ha kane ka pyrthei kaba bun ki jingiadei mynta, ym don ka ri kaba lah ban kyrshan dalade ha kaba iadei bad ka bording. Wat ki ri kiba la kiew bha ki shaniah ha ki lad pynpoi mar ha ka pyrthei ban ioh ia ka bording, ka teknoloji bad ki mar poh khyndew ba kongsan. Ka jingeh kaba shisha kam dei ban pynduh noh shi syndon ia ka jingshaniah, hynrei ban pynthikna ba tang kawei ka jingpynthut kan ym pynthut ia ka rukom treikam baroh kawei.
Ha kine ki shiphew snem ba la leit noh, ka India ka la iaid suki suki sha kata ka liang. Lyngba ka rukom treikam kaba don jingiadei bad ki bynta bapher bapher, ka ri ka la pynïar ïa ka rynsan ban ioh ia ka umphniang bym pat pynkhuid jong ka na ki 27 tylli ki ri sha palat 40 tylli, kaba la pynduna ïa ka jingshaniah ha tang kawei ka tyllong ne jaka ha ka thain.
Lada jia ba don ka jingthut ha ka jingpynbiang ha kawei ka bynta jong ka pyrthei, kane ka rynsan kaba kham iar ka plie ki lad kiba bun ia ka India ban pyniahap bad ki jinglong jingman. Kumta ka jingbym shaniah ha tang kawei ka lad ka la iarap ia ngi ban iaid lyngba kane ka jingeh.
Ha kajuh ka por, ka India ka la pynsted ia ka jingpyniar ia ka bording jong ka hapoh ka ri. Ka lad pynmih bording jong ka ri ka la kiew palat ia ka ar shah ha kine ki 11 snem ba la dep bad mynta ka la palat ïa ka 520 GW, ha kaba palat shiteng ka wan na ki tyllong bording non-fossil kynthup ïa ka bording ba lah ban pynthymmai, ka bording hydro bad nuclear.
Khlem kane ka jingpyniar kaba stet ia ka bording kaba khuid, ka India mynta kan kham shaniah shibun ha ki umphniang kiba wan nabar ban pyndap ia ka jingdawa bording kaba nang kiew.
Kawei na ki nuksa kiba paw bha jong kane ka jingkylla ka dei ka PM Surya Ghar Muft Bijli Yojana, kaba thmu ban buh ïa ki solar panel ha shi klur tylli ki ïing. Kane ka la plie lad ia ki longiing ban pynmih la ka jong ka bording, ka la kyntiew ia ka jingpynmih bording na ki tyllong bapher bapher bad ka la pynduna ia ka jingban khia ia ki rukom pynmih bording ba man ka por.
Nalor ka jingpynduna ia ka bai bording ha ki longiing, ka prokram ka don ia ki jingmyntoi kiba kongsan ha ka ioh ka kot bad ka mariang ha ka samoi kaba jrong. La khmih lynti ba kane ka sienjam kan iarap ïa ka sorkar ban tyngkai haduh T.75,000 klur man la u snem ha ka jinglut jingsep ba iadei bad ka bording, kaba pyni kumno ka jingpyniar ïa ka bording kaba khuid ka lah ban pynkhlain ruh ïa ka jingpyndonkam pisa bad ka jingpynneh pynsah.
Khlem kane ka jingpyniar ia ka bording solar na ki tyllong bapher bapher, ka jingdawa bording kaba nang kiew kan jin da la buh ia ka jingeh kaba khraw ha ka jingpynmih bording kaba pyndonkam da ki fossil fuel, ka jingkiew ka jingthied umphniang nabar ri bad kan jin da la pynlong ia ka India kaba kham shah ktah ha ki jingpynthut ia ka bording ha ka pyrthei kumba jia mynta.
Kum kine ki sienjam ki la sdang ruh ban ktah ia ka jinglong ka bording ha ki longiing. Katba ka rooftop solar ka nang iar bad ka bording ka nang duna dor, ki longïing ki lah ban nang shaniah ha ki tiar elektrik na ka bynta ban shet jingshet bad kiwei kiwei ki jingdonkam ba man ka sngi. Katba nang mih ki sngi, kane ka jingkylla ka lah ban pynduna ruh ia ka jingshaniah jong ka India ha ka jingthied LPG nabar ri.
Nalor ka jingpynmih bording kaba lah ban pynthymmai, ka India ka pynkylla ruh ia ka kam ka leit ka wan lyngba ka EV. Kane ka jingkylla ka long kaba kongsan namar ba ka kam ka leit ka wan ka don ka bynta kaba khraw ha ka jingpyndonkam umphniang jong ka India, kaba mut ba ka jingpynkylla ia ka kam ka leit ka wan sha ka bording ka lah ban pynduna suki suki ïa ka jingdawa umphniang ka bym pat pynkhuid.
Da kaba pyni ïa kane ka jingkylla, ka kam EV jong ka India ka la iar stet bha na tang 2,600 tylli ki kali elektrik ha u snem 2014 sha ka jingdie 16.71 lak tylli ki kali EV ha u snem 2025, kaba pyni ia ka jingkiew jong ka jingpdiang ïa ka leit ka wan kaba khuid.
Ki polisi jong ka sorkar ki don ka bynta kaba kongsan ha kane ka jingkylla. Ka skhim FAME-I (2015) ka la kyrshan kumba 2.78 lak tylli ki EV, kaba la pynduna haduh 50 million litre ka umphniang.
Katba nangkiew ka jingpdiang ia ka EV, ka jingktah jong kam sahkut ha tang ka leit ka wan kaba khuid. Katba nang mih ki sngi, ka jingpyndonkam ia ki kali elektrik kan pynduna ïa ka jingshaniah jong ka India ha ka jingthied umphniang nabar ri, kaba pynlong ïa ka ri ban kham duna ka jingshah ktah ha ki jingpynthut ha ka pyrthei kum kiba jia mynta ha Middle East.
Lada ka jingpyniar stet ia ki kali elektrik kam shym la jia ha kine ki shiphew snem ba la leit noh, ka India kan jin da la don ha ka jaka kaba eh. Ka India kan kham shaniah shuh shuh ha ka petrol bad ka diesel na ka bynta ka jingkit jingbah, kaba buh ia ka ioh ka kot ha ka jingma kaba wan na ka jingkiew dor syndet ka abi umphniang bad ka jingsiew kaba kham heh ha ka jingthied nabar ri ha ka por ba ki iew bording ha ka pyrthei ki la don lypa hapoh ka jingeh kaba jur.
Ka jingpyniasoh ia ka bording ba lah ban pynthymmai bad ka jingpynkylla bording ia ki lad ka leit ka wan ka wanrah ia ka jingktah kaba khlain bha. Ki kali elektrik ki la don lypa ka jinglut jingsep kaba kham duna ban ia ki kali petrol ne diesel. Haba charge ia ki EV da kaba pyndonkam ia ka bording solar ba la pynmih ha iing, ka leit ka wan kam long tang kaba khuid hynrei ka long ruh kaba duna dor shibun. Ka jingktah kaba kham iar ka long ha ka liang ka ioh ka kot bad ka rukom treikam. Ka jingduna ka jingwanrah umphniang nabar ri ym tang ba ka kyntiew ia ka jinglong ka lyer bad ka leit ka wan hynrei ka iada ruh ia ka ioh ka kot na ki jingshah pynthut ia ka umphniang nabar ri kum kiba jia mynta ha ki iew bording ha ka pyrthei.
Ka India ka la pynkhlain ruh ia ka Strategic Petroleum Reserve (SPR) ha kine ki shiphew snem ba la dep ban pynkhreh na ka bynta ki jingthut ha ka jingpynpoi umphniang ha ki por ba don jingeh ha ka jingiadei hapdeng ki ri.
Hapoh ka jingialam jong u Myntri Rangbah duh Modi, ka India ka la pyniar ia ki jingdon jingem ban buh umphniang da ki jaka buh umphniang ba donkam ha Visakhapatnam, Mangaluru, bad Padur, katba ka dang sdang ia kiwei pat ki jaka buh umphniang ha Chandikhol bad Padur Phase-II.
Kumta, ka India mynta ka don ia ki jaka buh umphniang kiba lah ban pynbiang ia ka ri haduh kumba 74 sngi haba la pyniasoh lang ia ki jaka buh umphnaing bad ki mar ba la buh ha ka kam khaii. Hynrei shiphew snem mynshwa, ki jaka buh ia ka umphniang bym pat pynkhuid jong ka India ki lah ban pyndap tang 13 sngi ïa ka jingdawa, kaba buh ïa ka ïoh ka kot ha ka jingma na ha ki jingthut ba jia syndet ha ka jingthied mar nabar ri.
Ka jingpyniar ia ki jaka buh umphniang ka la buh namarkata ia ka India ha ka kyrdan kaba kham khlain ban iaid lyngba ki jingthut ha ka jingpynbiang mar bad ka jingkylla dor ha ki por ba don ki jingeh kum kaba dang jia mynta ha ki iew bording ha ka pyrthei.
Ha ka pyrthei ha kaba ki jingeh ha ka sain pyrthei ki lah ban pynthut ia ki jingpynpoi bording ha ka pyrthei ha tang shi miet, ka jingskhem kaba shisha kam dei kaei kaei kaba la tei ha ka por jong ka jingeh. Dei ban pynbiang ia ka da ki snem shuwa lyngba ka jingpeit lypa, ka jingthmu ba thymmai, bad ka sienjam kaba kongsan.
Ka thong jong ka India kaba la shiphew snem na ka bynta ban pyniar ïa ka bording hapoh ka jingialam u Myntri Rangbah duh Modi, kynthup ïa ka jingpyniar ïa ki tyllong bad ki lynti ban wanrah mar nabar ri, ban tei ïa ki jingïatreilang kiba khlaiñ ha ka pyrthei, ban bei tyngka shibun ha ki jingdon jingem hapoh ka ri, bad ban pynsted ïa ka jingkylla sha ka bording ba lah ban pynthymmai, mynta ka la pyni shai ïa ka jingkongsan jong ka.
Katba ka jingeh ha kaba iadei bad ka Hormuz ka pyni ia ki jingma ha kylleng ka pyrthei, ki jingpynkhreh jong ka India ki la pynduna shibun ka jingktah haba ianujor bad kiba bun kiwei pat ki ri. Kane ka khyllipmat ka pyni balei ba ka jinglah kyrshan dalade ha ka bording ka kham kongsan ban ïa kaba mynshuwa. Ha ka pyrthei kaba ym lah ban tip, kum kine ki rukom kiba pyrkhat shakhmat ki long ka jingïada kaba khlaiñ tam pyrshah ïa ki jingpynthut syndet ia ka ioh ka kot.
