New Delhi, Iaiong 14: Nga dap da ka jingkmen ban ai khublei Snem Thymmai ia baroh ha ri India bad kylleng ka pyrthei ha ki jingrakhe ia ka Baisakhi, Rongali Bihu, Maha Bishuba Pana Sankranti, Poila Boishakh, Vishu, bad Tamil Puthandu, kiba pyni ia ka Ek Bharat Shreshtha Bharat. To ai ba kine ki jinglehkmen kin wanrah ia ka jingkmen bad ka jingseisoh ha ka jingim jong baroh.
U bnai jong ka Chithirai udei u bnai ba sdang ka jingpynkhreh na ka bynta ka rep ka riang. Ki nongrep ki sdang ban pynkhreh ia ka khyndew ban pynlong ia ka kaba sboh. Namar ba ki briew jong ngi ki ngeit ba ka jingtrei shitom ka ialam sha ka jingkiew shaphrang, ki la rakhe ia ka jingsdang jong ka jingtrei. Ha kylleng ka ri, ngi iohi ia ki jingrakhe kiba kum kine, kiba long kum ki nuksa jong ka jingiatylli bad ka kolshor ba iasam lang ha ri India.
Ha ka thain shatei lammihngi jong ka India, khamtam ha Punjab, ki briew ki rakhe ia ka Baisakhi kum ka tamasa kaba iadei bad ka por lum ia ki jingthung. Ha ka thain shathie, ka Kerala ka rakhe ia ka Vishu, ha kaba ka jingpeit ia ki tiar kiba kyrpang (Kani) ka long ka dustur kaba kongsan. Ha Assam ki briew ki rakhe ia ka Bihu, katba ha West Bengal, la rakhe ia ka Poila Boishakh da ka jingshitrhem.
Kumjuh ruh ki briew ha Manipur, Tripura, Odisha, Bihar, Uttar Pradesh, Himachal Pradesh, Haryana, bad Rajasthan ki rakhe ia kane ka samoi kum u Snem Thymmai ha ki rukom tynrai bapher bapher. Ha Haridwar, Uttarakhand, ki riewngeit na kylleng ka ri, ki ia lum lang ban ngam ha ka wah Ganga, kaba pyni ia ka jinglong kyntang jong ka jinglehkmen.
Ki briew kiba kren ïa ka ktien Telugu dang shen ki la rakhe ïa u snem thymmai jong ki kum ka Ugadi, katba ki jaitbynriew Marathi bad Konkani ki rakhe ïa u snem thymmai jong ki kum ka Gudi Padwa.
Ngi dei na ka imlang sahlang kaba la rim bha, kumba la pynshisha da ka jingstad saian jong ki kpa tymmen jong ngi. Ka jingsngewthuh jong ki ia ka pyrthei ka paw ha kine ki jingrakhe snem thymmai.
Kumjuh ruh ka snem thymmai jong ki Tamil kalong ka jinglehkmen kaba phylla kaba rakhe ia ka jingstad jong ki kpa tymmen jong ngi. Kadei ka tamasa kaba pyniasohlang ia ka riti dustur, ka iing ka sem, ka jinglong ba kynja mynsiem, bad ka rukom im kaba ryntih. Kalong ka jingsdang kaba thymmai, kaba pynshlur ia ngi ban iaid shakhmat da ka jingkyrmen kaba thymmai, kaba la ialam da ki jingshem na ki por ba la leit noh.
Katba ngi dang bud ia ka rukom khein sngi jong ka pyrthei mynta, ngi dei ruh ban kynmaw ia ka rukom khein sngi Tamil jong ngi, kaba ai kyrteng kyrpang ym tang ia ki sngi bad ki bnai hynrei wat ia ki snem ruh. Ki don 60 tylli kum kine ki kyrteng snem, bad une u snem, uba la ai kyrteng “Parabhava,” u dei uba 40 ha ka jingkylla.
Ka kyntien “astronomy” ka mih na ka ktien Grik, kaba mut ka jingpule ia ki ain jong ki khlur. Ha ka ktien Tamil, la khot ia ka kum ka “Vaaniyal.” Da ki hajar snem mynshuwa, ki riewstad Tamil ki la sngewthuh ba ka Pyrthei ka long kaba pyllun bad ki la pule ia ka jingkhih jong ki met bneng bad ka jingktah jong ki.
Ki jingthoh Tamil ba hyndai kum ka Pathitrupathu ki batai shaphang ka jinglong bad jingkhih jong ka pyrthei. Ki dkhot ki batai kumno ba ka pyrthei ka don san tylli ki bynta bad ka iaid katkum ki bor bneng. Kiwei pat ki jingthoh kum ka Sirupanarruppadai ki kren sha ki jingkhih jong ki met bneng.
Ka jingthoh Sangam ka don ki jingkdew shaphang ki met bneng bad ki khlur. Kum ka nuksa, ia u Saturn la batai ba u long uba dum( Maimmeen) ha ka Purananuru. Ka rukom pule shaphang ki jingktah jong ka rukom khih ki met bneng la pyniadei bad ki riewstad kiba la tip kum ki “Kaniyan.” U myllung Kaniyan Poongundranar la ngeit ba u la ioh ia ka kyrteng jong u na kane ka jingiathuhkhana pateng.
Wat ki jingthoh hyndai kum ka Tolkappiyam ruh ki kdew ia kum kine ki briew kiba la nang la stad kum ki “Arivar” . Ka jingthoh kum ka ‘Akananuru’ ka pyni ba ia ki por kiba kyrpang kum ki jingkyntiew kurim la pynlong da kaba jied ia ki tarik bad ki por kiba biang.
Kane ka rukom ka dang iai bteng haduh mynta ha Tamil Nadu. Ha ka sngi ba nyngkong jong u bnai Chithirai, ki ju pule ia ka Panchangam (almanac) ha ki temple, bad ki briew ki ia lum lang ban shah shkor ia ka.
Ka Panchangam ka don san tylli ki bynta: ka sngi trei, ka sngi lunar (tithi), ka karanam, u khlur (nakshatra), bad ka yoga. Da kaba pynshong nongrim ha kine, la ju iathuh lypa shaphang ka jinghap slap, ka rep ka riang, bad kiwei kiwei ki bynta jong u snem.
Ki kpa tymmen jong ngi ki pyndonkam ia ka sngi bad u bnai ban sngewthuh ia ka por. Katba ka science jong kane ka juk ka khein ia ki jingkylla bnai da ki tiar kiba katkum ka juk mynta, la pule bad iathuh thikna ia kum kine ki jingjia ha ki por kiba mynshuwa.
Ka jingstad ba la hiar pateng na ki kpa tymmen jong ngi kadei ka pateng jong ngi. Ngi dei ban pynneh pynsah bad ban ai pateng sha ki longdien. Ka jingsngap ia ki jingpule Panchangam ha ki temple ka long kawei ka lad ban burom ia kane ka dustur.
Kawei pat ka bynta jong u snem thymmai ka pyni ia ka jingburom kaba ki briew jong ngi ki don ia ka jingbun kyrhai jong ka mariang. Ha ki iing ki sem, ia ki tiar kiba kyrpang kum ki soh bad ki syntiew la pynbeit bad peit nyngkong eh ha ka por mynstep.
Ka aiom Pyrem ka long ka aiom ba ka mariang ka pynthymmai ialade — ki dieng bad ki jingthung ki ioh biang ia ka jinglong jyrngam jong ki, bad ki syntiew bad ki soh ki phuh. Ki Tamil, kiba im ha ka jingiadei bad ka mariang, ki sdang ia u snem da kaba sakhi ia kane ka jingbun kyrhai lyngba ka jingleh niam “Kani Kanal.”
Kumjuh ruh, ka jingbam tynrai kaba la pynkhreh ha kane ka sngi ka kynthup ia baroh ki jingbam kiba bang, kynthup kiba kthang. Ka hikai ia ngi ba ka jingim ka kynthup ia ki jingshem baroh, ka jingkmen bad ka jingsngewsih bad ba ngi dei ban pdiang ryntih ia ki.
Ka don ka jingsngew long kawei ha kine ki jingrakhe ha kylleng ka ri, bad kumjuh ha ki thain ha kylleng ka pyrthei ha kaba ki nong India ki shong ki sah. Kine ki jingrakhe ki pynkynmaw ia ngi ia ka jingriewspah bad jingiar ka kolshor jong ngi katba ki pyni ia ka jinglong kawei jong ka ri. Ki pyni ia ka jingkyrmen ba ngin iai im lang ha ka jingsuk.
Nga kyntu ia ki samla ban rakhe ia u snem thymmai da ka jingkyrmen ia kaba babha, ka jingngeit, bad ka jingaiti lut, da kaba bud ia ka lynti ba la pyni da ki kpa tymmen jong ngi. To ngin sdang ia ki jingpyrshang jong ngi da ka jingkut jingmut ban noh synniang sha ka jingkiew shaphrang jong ka ri.
Ka Bharat jong ngi ka la ju long kawei ha ka riti dustur jong ka bad kan dang iai long kawei. Da ki jingkyrkhu ki riewtymmen jong ngi, ai ba ka pateng jong ki samla kan iaid shakhmat ha ka Ek Bharat bad kin jop ban tei ia ka Shreshtha Bharat bad ka Viksit Bharat shuwa u snem 2047.
