New Delhi,Nailur 04: Ka President jong ka Ri India kaDroupadi Murmu kala ong ba ki nonghikai ki pynwandur ia ka lawei. Ha kane ka sngi burom ki nonghikai , na ka bynta baroh ki nong India, nga pynpaw ka jingsngewnguh jong nga ia baroh ki nonghikai kiba wanrah ia ka jingnang jingstad, ka jingtbit, ka jinglong bad ka jingpynshlur ha ka jingim jong ki klur ngut ki khynnah skul jong ngi.
La tip bha ba u Dr. Sarvepalli Radhakrishnan, u President ba ar jong ka India u don ka jingangnud ba ia ka sngikha jong u dei ban rakhe kum ka Sngi ki Nonghikai. U la long u riewstad uba pawnam ha ka pyrthei, u nongthoh ba pawnam bad u nongialam ba ngi burom, hynrei u la niew ia ka kamram jong u kum u nonghikai kum kaba kongsan tam na baroh.
Shisien la kylli ia u Dr. A.P.J. Abdul Kalam, uwei na ki President barim jong ka India, hato u pyrkhat ba ki briew kin kham kynmaw ia u kum u scientist ne kum u President. U Dr. Kalam u la jubab ba u kwah eh ban shah kynmaw kum u nonghikai.
Ki nonghikai kiba ka jingtbit bad ka jinglong jong ki ka pynlong ia ki kiba donburom, bad ki khynnah skul kiba aiti lut ha kum kine ki nonghikai, ki long kaba ngi thrang ban ioh.
Ki jingthoh hyndai jong ngi ki ong ba ki nonghikai kidei ban ieit ia ki khynnah skul kum ia la ki jong ki khun, kidei ban khein kumjuh ia baroh, kim dei ban pynpaw ka jingdom ia ki khynnah skul, kidei ban long kiba iai shah, kidei ban buh hakhmat eh ia ka bha ka miat jong ki khynnah skul, bad kidei ban hikai ia ki katkum ka jinglah jong ki ban ioh ia ka jingstad.
Dei ha ka mynsiem jong ka jingburom kaba jylliew ia kiba kum kita ki nonghikai ba, u Shikshavalli ha ka Taittiriya Upanishad, u la ai ia ka khubor kaba iaineh, ‘Acharyadevo Bhava’, la jan lai hajar snem mynshuwa.
Ka la long ka kabu kaba khraw tam ia nga ban ioh ka jingialam lynti ha kiba bun ki nonghikai kiba stad bad kiba dap da ka jingieit. Teng teng, ki nonghikai jong ngi ki ju hikai ia ngi ha la ki jong ki iing wat hadien ka por long skul, bad ki ju peit bha ia ngi. Hadien ba nga ladep ia ka klas-VII, nga la long ka khynnah kynthei kaba nyngkong eh ban mih na la shnong ban bteng ia ka jingpule ha ki kyrdan ba kham shalor.
Hadien, katba nga dang pule ha Bhubaneswar ruh, nga la long kaba donbok ban ioh ia ka jingieit bad jingpynshlur kaba kyrhai na ki nonghikai jong nga. Nga kdew ia ki nonghikai jong nga hangne da ka jingsngewrit, namar ka khana jong ki ka pyni ia ka jingshisha kaba jylliew: ka nonghikai kaba dap da ka jingieit bad jingaiti lut ka lah ban ai mynsiem ia u khynnah skul.
Da kaba pynkhlain da kata ka jingai mynsiem, ki khynnah skul ki don ia ka jingshlur ban mad ia ki jingeh kiba eh tam ha ka jingim bad ka jingsngewskhem ban poi sha ki thong. Ki nonghikai kim sahkut tang haba ai jinghikai.
Lyngba la ka jong ka jinglong bad ka nuksa, ki ai jinghikai ruh ia ki khynnah pule jong ki ha ka jingsaindur bad ka jingtbit kaba donkam ban im ka jingim kaba seisoh. Nalor ka jinglong nonghikai, u nonghikai ulong ruh u nongialam lynti, u paralok ha ka jingwad jong ki khynnah skul ia ka jingnang jingstad.
Ka jingshemphang shaphang kaei kaba pynlong ia u nonghikai ba bha, kaba la hiar pateng lyngba ka kolshor bad ka riti dustur jong ngi naduh ki por hyndai, ka dang long kaba iahap wat haduh kine ki sngi.
Da ki spah snem mynshuwa, ha ka drama jong u ‘Malavikagnimitram’, u Mahakavi Kalidas u la thoh ba u nonghikai uba bha u dei uta uba don ia ka jingstad kaba jylliew bad uba don ruh ka sap ban pynsaphriang ia kane ka jingstad ha ka rukom kaba paka.
Kawei ka jingong Sanskrit kaba pawnam ka iathuh ia ngi: ‘Sarvatra vijayam icchet, shishyat icchet parajayam’ – u briew u lah ban kwah ia ka jingjop ha baroh ki bynta, lait noh tang hakhmat u khynnah skul lajong, ha kaba u kwah ban shah rem.
Ban pynshlur ia ka jingpyrkhat laitluid ha ki khynnah skul, ban wanrah ia ka jingkwah tip jong ki, ban kyntiew ia ka jinglong ban kylli jingkylli, ban pynjanai ia ka bor jong ki ban iasaid bad ban bishar bniah, bad ban iarap ia ki ban kylla long ki briew kiba lah ban peit hi ialade – kine ki long napdeng ki bynta kiba myntoi bad kiba ai jingmyntoi tam ha ka jinghikai.
Dei tang lyngba kum kane ka jinghikai kaba ai mynsiem ba ngin sa pynmih ia ki pateng jong ki nongseng kam seng jam kiba jop, ki stad saian kiba tbit, ki nongsaindur bad ki nongshong shnong kiba lah ban wad ia ki lad ki lynti kiba thymmai ban weng ia ki jingeh kiba mih.
Ka jinghikai kam dei tang ka kam; ka long ka jingkular. Kam dei tang ka kam; kadei ka kam kaba kyntang ban pynwandur ia ka jinglong briew. Ka long ka jingkitkhlieh ban pynshai ia ka lynti na ka bynta ki pateng ki ban dang wan.
Ki jingkynmaw jong nga kiba iadei bad ka jinghikai ki ai ia nga ia ka jingsngew ba kyrpang jong ka jingpyndep. Nga la hikai ia ki khynnah ha ka skul Sri Aurobindo Integral School kaba don ha Rairangpur, Odisha. Nalor ba nga hikai ia ki ia ki sobjek bapher bapher, nga ju iadon bynta pura ha kaba iarap ia ki khynnah ban pynkhreh ia ki jingrwai, ki kam ialehkai bad ki jinglehkai jong ki.
Wat haduh mynta ruh ka long kaba pynkmen ia nga ban kynmaw ia ki jingpynkhreh jong ngi na ka bynta ki jingrakhe ia ka sngi laitluid bad ka Republic Day bad ka jingkmen jong ki khynnah ha ki por ba pynlong ia ki jinglehniam.
Nga dap da ka jingsngewhun bad ka jingmut kaba khraw ban ialam picnic ia ki khynnah skul sha ki jaka ba itynnad bad, lyngba ka jingialehkai bad jingwad bniah, ban pyni ia ki mrad, ki sim, ki dieng bad ki jingthung.
Da ki snem hadien ba nga la mih na skul, ki khynnah skul jong nga ki dang khot ia nga sha ki jinglehkmen ha iing jong ki. Ym tangba nga kynmaw shai ia ki kyrteng jong kiba bun ki khynnah skul jong nga hynrei nga kynmaw ruh ia ki kyrteng kiba ngi ju khot ieid ia ki. Nga la ioh jinghikai ruh shibun na ki khynnah skul kiba nga la hikai. Nga ngeit ba ki nonghikai ruh ki ioh jinghikai shibun na ka jing shalak bad jingkwah jong ki khynnah ban ioh jingtip.
Ha ka sngi ba nga la pyndep ia ka snem kaba ar jong ka samoi treikam jong nga kum u President, nga la pynlut por bad ki khynnah pule ha ka skul kaba don ha ki jaka ba don sawdong ka Rashtrapati Bhavan bad nga la hikai ia ki shaphang ka jingpynneh pynsah ia ka mariang. Nga ju sngewtynnad ban iakynduh ia ki samla pule bad ban sngewthuh ia ki jingpyrkhat bad ki jingmut jong ki. Kaei kaba ki iasam ka sah bad nga.
Kumba khatwei snem mynshuwa, nga la seng ia kawei ka skul ba don bad jaka sah ha shnong jong nga. Ki khynnah skul na ki longïing kiba duna ka ioh ka kot bad ki khynnah kiba la duh noh ïa la ki kmie ki kpa ki pule ha kata ka skul. Nga ju leit jngoh ia ka skul na ka por sha ka por ban iakynduh ia ki khynnah.
Mynta u snem, ha ka 20 tarik u Jylliew, nga sngewkmen ban iakynduh ia ki khynnah ha ka sngikha jong nga. U Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi Ji ruh u la leit jngoh ia ka skul ryngkat bad nga bad ai mynsiem ia ki khynnah skul. Ka jingshem kaba phylla jong ka jingiakynduh ia u kan long ka tyllong jingai mynsiem kaba iaineh na ka bynta jong ki. Ka jingpeit ia kita ki khynnah kiba kiew shaphrang ka pyndap ia nga da ka jingsngew ba kyrpang.
Ka kam ban ai jinghikai kam dei ka kamram jong ki nonghikai marwei. Kito kiba long ki nuksa ia ki khynnah lyngba ka jinglong bad ki jingjop jong ki ki long ruh ka tyllong kaba kordor ban ioh jinghikai bad ai mynsiem.
Ki kmie ki kpa bad ki nongsumar ki buh ia ka jingshaniah kaba khraw ha ki nonghikai haba ki phah ia ki khun ban pule. Ki ngeit ba ki nonghikai kin peit ia ki khynnah kum la ki jong bad kin sumar bha ia ka jingshngain bad roi ka par jong u khynnah. Ka long ka dharma jong uwei pa uwei u nonghikai ban bat ia kane ka jingshaniah ba kyntang ba la buh ha ki. Ka jinglong jong u nonghikai kam dei ban pynmih ia ka jingtieng bad jingkhuslai ha ki khynnah, ban pynduh ia ka jingsngewskhem jong ki ne ban ailad ia kano kano ka jingsngew ba ki long kiba hapoh. Ki nonghikai kiba bha ki iarap ia ki khynnah skul jong ki ban long kiba kham bha shuh shuh.
Kadei ka kamram ba kyntang jong ki nonghikai ban ialam ia la ki khynnah skul ban long ki briew kiba bha. Ki khynnah skul kiba ioh ia ka jingjop bad ka burom katba ki dang don ka jingpyrkhat ia kiwei ha ki jingpyrkhat bad ki kam jong ki kilong ki dak jong ka jingjop jong u nonghikai.
Ka ri jong ngi ka iaid stet sha ka thong ban long ka ri kaba la kiew bad kaba don ia ka jingkynthup lang ha ka imlang sahlang ha ka tynrai. Katba ngi nang iaid shakhmat ha kane ka jingiaid lynti, nga kwah ba ki nonghikai jong ngi kin pynwandur ia ki pateng jong ki khynnah skul kiba khein kor ia ka jingriewspah jong ka kolshor bad ki riti dustur jong ngi; kiba don ia ka jingmut jingpyrkhat kaba katkum ka jingstad saian bad kiba trei na ka bynta ka bha ka miat jong ki briew; kiba pynskhem ia ka jingmut jong ka Antyodaya; kiba iada ia ka mariang bad baroh ki jingthaw ba im; kiba pyrshang na ka bynta ka jingbha shimet bad baroh, bad kiba iaid shakhmat da ka jingngeit ha ‘Ka jingpeit shuwa ia ka ri’.
Ha uwei pa uwei u nongshong shnong, nga kyrpad: to ngin burom beit ia ki nonghikai jong ngi kiba aiti lut ialade ha ka kam. Nga kitbok kitrwiang ba da ka jingnoh synniang jong ki nonghikai ba aiti lut jong ngi, ka India kan iai bteng ban ioh jinghikai bad kan iaid shakhmat ban long nongialam.Ka nongthoh kadei ka President jong ka India.
