Shillong, Naiweng 05:U Myntri Rangbah ka jylla Meghalaya, u Conrad K Sangma ha ka sngi Balang u la ong ba ka tnad ka koit ka khiah ka dei ban ithuh iaki mat ba kongsan ba iadei bad ka koit ka khiah bad trei ha kata ka rukom ba biang khnang ban lap iaka jingjia.
Haba kren ha ki lad pathai khubor u la ong ba ka long kaba donkam ban pyrkhat biang iaka jingpang ba iadei bad ka snam ha kane ka nongbah Shillong, ha kaba u Conrad u la ong ba kane ka jingialang ki lad pathai khubor ka dei kaba bteng jong ka jingialang ba nyngkong jong ka Meghalaya Health Summit kaba la dep pynlong myn shem snem, kaba ka jingthmu ka long ban wanrah iaka sorkar, ki jaka ai jingsumar shimet, ki kynhun bapher bapher bad ki paidbah ban pyrkhat bad iatreilang ryngkat.
U la kyrpad iaka tnad ka koit ka khiah ba man la u snem bad lada lah man la ka hynriew bnai, ngi dei ban shim jied kawei ka sobjek, kawei ka kam, lane kawei ka jingeh bad biang ba ngin nang iai trei halor kane da ki hynriew bnai haduh ba ngin da lah ban pynshai bad pynsngewthuh bha iaki paidbah halor kata ka sobjek.
Da kaba pyni nuksa iaka jingkiew ka jingpang khyllai kaba la pyni da u Dr. Benjamin na Tura Christian Hospital, uba la pyni ba kumno ka bam ka dih, ka jingkiew ka shini, ka jingbam ba bun palat ka bad ka rukom im kaba khlem phikir kaba pynlong ia kum kane ka jait jingpang ban nym lah ban pyn koit lane ai jingiada bad kawei ka long ba ki kmie ki kpa ki ai iaki jingbam chips bad ki chocolate iaki khun jong ki ha ka por ba ki la dap 9 bnai haduh 2 snem tang ban pynkmen iaki, kaba long kawei na ki jingmlien ba sniew na ka bynta ka koit ka khiah ki khynnah khyllung.
U Myntri Rangbah u la ong ba kum kine kiba rit ba ria ngi dei ban tip. Ki dei ban tip bad dei ban don ban pyntip iaki namar kane ngi hap ban tylli lang bad pynleit iaki kam ki jam jong ngi sha kawei ka thong da ka jingiatreilang kaba ryntih.
U Conrad u la ong ba ka mat ba nyngkong ha kine ki phra snem ka long ba ngi la dep iasnohkti lang ban iatreilang bad ki kynhun bapher bapher kiba don kajuh ka jingmut.
U la ong ba kane kam dei tang shaphang ka pisa pilain hynrei ka long ka mon ban wanrah iaka jingkylla, bynrap lang iaki jingmut bad ki dohnud, ban wallam lang iaki jingtip bad ki buit. U la ong ba u la dep pynlut 9% ha ka jingiarap ban bei tyngka halor ka koit ka khiah.
U la kyrpad iaki nongiashim bynta ba kim dei ban mut ba ka jingialang ba shi sngi ka dei tang ka tamasa. Watla ki paidbah kim leit sha kane ka jingialang bad leit sha ki shnong nongkyndong ban pyntip shaphang kane tang sha kawei ka kmie, lane leit ha ki skul bad iakren bad ki khynnah hangto, kan long kaba don jingmut. Kato ka dei kata ka jingiatreilang kum shi paralok.
Ka jylla Meghalaya kam ju long ka khana kaba bha barabor. Ngi la don ha kaba trai duh ha man la ki rukom pyniar ha ka ri la ka long ha ka tika, ka MMR (jingiap ki kmie haba kha khun), ne ka jingtlot ha ka jingsan. Ngi khein ia kata ym kum ka jingrem. Ngi khmih ia kata kum ka jingeh kaba ngi don hangne ban pynbeit. U blei u la ai iangi kane ka lad na ka bynta ka jingthmu. Ong u Conrad.
U la pynkynmaw haba la sdang iaka prokram halor ka MMR ha u snem 2019, ha kaba u DC ka Ampati, u Ramkumar S u la shah bthah ban pynlait im ia man ki kmie bad u la ong ba ka jingpynleit jingmut ka long halor ki jingpynkha khun ha ki hospital bad ka jingpynsngewthuh paidbah, hynrei ka jingkylla ka long kaba rit.
U Conrad u la ong ba ka jingduna snam ka long ka jingeh bakhraw kaba lam sha ka jingiap ki kmie ha ka por kha khun bad ka jingkhia kaba duna jong ki khyllung ba dang kha. Ka jingduna ha ka jingsan jong ka met ha kaba ka jingroi jingsan jong ki khynnah kynthei ba dang khie bad ki kynthei ba armet bad ka jingjurip, ka jingsumar, ka jingbam kaba pynheh pynsan bad ka jingbuddien ka long kaba donkam.
U la ong ba lyngba ka jingiatreilang kaba biang rukom, ka jingiap jong ka kmie ha ka por kha khun kala duna na ka 228 ngut ha u 2021 bad 22 sha ka 106 ngut ha u 2025 bad 26, ka jingpyn kha khun ha ki hospital kala kiew na ka 58.1% (NFHS-5) sha ka 65.6% (NFHS-6), kaba mut kala duna na ka 46.5% sha ka 36.8% bad ka TFR na ka 2.9 sha ka 2.2.
Hynrei tang kawei ka jingialang kan nym pynioh iaka hok. Ka donkam iaka jingkular bad kiwei kiwei. Kam lah ban don ka jingkylla tang ha ka shi sngi. Hynrei kan long kaba sngewtynnad bad sngewhun ka mynsiem ba lada ia khublei kti bad kajuh u briew hadien 6 bnai, shi snem, haba ngi lah ban wanrah ka jingkylla ha ka jingim jong ka, bynrap u Conrad.
