New Delhi, Iaiong 29: Ka sienjam jong ka Ri India ban sdang ïa ka rukom treikam jong ka ri na ka bynta ka jingïalehkai online ka la mih na ka jingïasohlang ka lad bad ka jingma.
Ha kine ki shiphew snem ba la leit noh, ka jingïalehkai lyngba ka lad digital ka la kiew stet bha, la kyrshan da ka jingpyndonkam ïa ki smartphone kiba la saphriang bha, ka jingïasoh kaba jem dor, bad ka jingbun briew kiba dang samla kaba la pynïaid da ka teknoloji.
Kane ka jingroi ka la wanrah ia ki lad kiba don jingmut na ka bynta ka jingsaindur thymmai, ka jingkyntiew ia ka sap, ki kam saindur, bad ka jingpynmih ia ki lad ioh kam.
Ka jingïalehkai pynbyrngia bad ki rukom ïalehkai ba la pynkhreh bha ki pyni ia ka jinglah ban nohsynñiang sha ka ïoh ka kot ba iadei bad ka kam digital jong ka India.
Hynrei ryngkat bad kine ki lad, ka jingpyniar kaba khlem da tehlakam ïa ka jingïalehkai online kaba pyndonkam ia ka pisa, khamtam ki rynsan iathong pisa, ka la wanrah ïa ki jingeh kiba jur ha ka imlang sahlang bad ka ioh ka kot.
Bun na kum kine ki jingshakri ki treikam ha kylleng ki pud jong ki Jylla lane na ki jaka pyniaid kam kiba nabar ka ri, da kaba iaid lait ia ki jingiada hapoh ka ri bad buh jingeh ia ka jingpyntreikam.
Ka jingpynbna kaba khlain bad ka jingsaindur kaba pynkylla dur ïa ka jingmut jingpyrkhat ki la pynshlur ïa ka jingïashim bynta ba kylla jingmlien bad buh jingma ha ka liang ka pisa tyngka hapdeng ki nongpyndonkam kiba kham don ha ka jingma.
Ki khubor jong ka jingeh ha ka liang ka pisa tyngka, ka jingpyndonkam bakla ia ki rukom siew digital, bad ka jingtuid pisa nabar ri ka bym shai ki la pynpaw ia ki jingma kiba iadei bad ka kam thok, ka jingpyniaid ia ka pisa kaba kamai beain, bad ka jingbym skhem ha ka liang ka pisa tyngka.
Kine ki jingjia ki ban jur ia ka jingdonkam ia ka rukom treikam jong ka ri kaba lah ban ïada ïa ki briew, khamtam ïa ki samla nongpyndonkam, katba ka plie lad ïa ki bynta kiba long katkum ka aiñ na ka bynta ka jinglong jingman ka jingialehkai ban kiew da ka jingkitkhlieh.
Kaba kongsan ruh ka long ka jingbym don ka rukom treikam kaba ryntih ban kyrshan ïa ki bynta jong ka jingïalehkai ba dei hok kum ki jingïalehkai online bad ki rukom ïalehkai ba la pynbeit ryntih ba la khot ki e-sports.
Ki nongpynmih ki duna ki lynti pynïapher kiba lah ban tip lypa, bad ki nongpyndonkam bunsien ki ïaleh ban pynïapher ïa ka jingpynbyrngia kaba long katkum ka aiñ na ka jingthong pisa kaba be-aiñ.
Ka jingthmu, namarkata, kam shym la long tang ban khang ia ki kam kiba buh jingma hynrei ban wanrah ia ka rukom treikam kaba ryntih kaba iada ia ki nongpyndonkam katba ka plie lad ia ka jingsaindur kaba don ka jingkitkhlieh.
Ka Promotion and Regulation of Online Gaming Act, 2025 (PROGA) ka la pynpaw ïa kane ka rukom treikam kaba ïahap, kaba la ai ïa ka rukom treikam ba skhem hadien ki jingïamir jingmut sani bad ki nongpynmih, ki seng e-sports, ki riew shemphang ha ka liang ka aiñ, ki riew shemphang ha ka teknoloji, bad ki nongïashim bynta ha ka imlang sahlang.
Ka jingai jingmut ka la ban jur ia ka jingdonkam jong ka jingpyniapher kaba shai, ki jingkitkhlieh ban bud ryntih kiba lah ban tip lypa, bad ki lad ioh jingithuh kiba ryntih bad kiba suk na ka bynta ki kam kiba iaid katkum ka ain.
Ki nongshim bynta ki la kyrshan ia ki kam ialehkai pynbyrngia bad ki jingialehkai iakhun kiba long katkum ka ain katba ki pynkhlain ïa ka jingpyntreikam ba ryntih pyrshah ïa ki rynsan ïalehkai be-aiñ.
Ha ka jingpyntreikam, ka rukom treikam ka wanrah ia ka jinglong jingman kaba ryntih ba la tei ha lai tylli ki kyrdan kiba iasoh lang: Ka Jingkut jingmut, Ka Jingithuh, bad Ka Jingpynrung kyrteng.
Kine ki kyrdan ki treikam katkum ka jingbud ryntih bad dei ban sngewthuh ryngkat bad ki jingbatai katkum ka ain ba la ai ha ka PROGA bad ki Rule jong ka.
Ka jingkut jingmut kalong kum ka rukom rung lyngba jong ka la bishar bad pynbynta ia ka jingialehkai. Kam long kaba donkam ia man la ka jingialehkai online, hynrei ka kylla long kaba donkam tang hapoh ki jinglong kiba kyrpang bad kiba la batai bha.
Kaba kham kongsan, ka jingkut jingmut ka long kaba donkam shwa ban ithuh ïa ki e-sports, ban pynthikna ba ki rukom ïakhun ki ïahap bad ki jingïada jong ka aiñ bad ki lait na ki jingiathong pisa.
Ka jingkut jingmut kalong ruh kaba donkam ha kaba la suba ba ka jingialehkai ka hap hapoh ka jingbatai jong ka Online Money Gaming, ha kaba ki thup ba la pyntip jong ki Online Social Games ki donkam ban pyniabynta, ha kaba ki jingujor ne ki jingioh jingtip ki pyni ia ki bynta ba lah ban iadei bad ka pisa tyngka kiba pynsuk ia ki kam ba la khang, lane ha kaba ka Online Gaming Authority of India (OGAI) ka bthah ia ka jingpeit bniah na ka bynta ka bha ka miat jong ki paidbah.
Da kaba plie lad ban pyniapher kloi, ka jingkut jingmut ka khanglad ia ki rukom pyniaid pisa be-ain ban rung ha ki kam katba ka ailad ia ki rukom ba dei hok ban iaid shaphrang ryngkat bad ka jingthikna katkum ka ain.
Hadien ka jingpynbeit, ki kam kiba lah ban ioh bynta ki lah ban iaid shakhmat sha ka jingithuh. Ka jingithuh ia ki e-sports la pyniaid hapoh ka National Sports Governance Act, 2025, kaba donkam ia ka jingialehkai ba la pynbeit ryntih jong ki nongialehkai ba bun, ki kyndon ialehkai ba la buh lypa, bad ki jingmih ba la pynbeit tang da kiei kiei kum ka jinglong stet ha ka bor pyrkhat, ka jinglong stet ha ka met, lane ka jingshim rai ba stad.
Lah ban ai jingbit ia ka bai iashim bynta tang ban kyrshan ia ki jinglut jingsep kiba iadei bad ka jingiakop bad ki rukom ai khusnam katkum ka jingtreikam. Hynrei ka iakhalai ne iathong ha kano kano ka rukom ka dang long kaba la khang pyrshah.
Ka jingpynbeit kaba donkam hashwa ban ithuh ka pynthikna ba ki rukom e-sports ba la ithuh ki ïahap bad ki jingïada ba la buh da ka aiñ.
Ha kaba iadei bad kane, ka rukom treikam ka wanrah ia ka lynti na ka bynta ban pynrung kyrteng na ka bynta ki Online Social Games kiba pyni ia ki rukom lehkai ba la shna na ka bynta ka jingpynbyrngia bad ka jingiadei ha ka imlang sahlang ban ia ka jingkhalai pisa.
Tang kito ki thup jong ka Online Social Games ba la pynbna kyrpang da ka Sorkar yn donkam ban pynrung kyrteng. Ha kaba iadei bad ka jingthikna jong ka jingpyniapher, ka jingpynbeit ka lah ban long shwa ka jingpynrung kyrteng ban pynthikna ia ka jingbym don ki bynta jong ka jingthong pisa.
Ka bynta kaba khatduh kadei ka jingpynrung kyrteng, kaba ai ia ka jingshai kaba iadei bad ka ain bad kaba plie lad ia ka jingpeit bniah kaba iadei bad ka jingkitkhlieh kaba lah ban pyntreikam.
Ka jingpynrung kyrteng ka wan hadien ka jingithuh ia ki e-sport lane ka treikam ha ki thup ba la pyntip jong ki Online Social Games. Lah ruh ban bthah ha kaba ki jingmih na ka jingpynbeit ki pyni ia ka jingdonkam jong ka jingpeit bniah kaba pura lane ha kaba ka OGAI ka shim ba kum kata ka jingpeit bniah ka long kaba donkam na ka bynta ka jingmyntoi jong ki paidbah.
Kaba kongsan ka long ba ka jingpynrung kyrteng ka treikam na ka bynta kawei ka jingïalehkai jong man la u nongpynbiang ia ka jingïalehkai online ban ïa ki rynsan baroh kawei, kaba pynthikna ïa ka jingbud ryntih kaba ïahap katba ka plie lad ïa ki bor ba dei khmih ban pynneh ïa ka rekod kaba lah ban shaniah jong ki kam ba la ioh jingbit.
Ka rukom treikam kaba mynta ka kylla na ka jingpyntreikam kaba stet sha ka jingsynshar kaba stet bad kaba iada. Ka jingpynbeit kaba bha tam ka treikam kum ka jingpynkhuid kaba kloi, ka jingithuh ka pynskhem ia ka jingiapher kaba katkum ka ain, bad ka jingpynrung kyrteng ka ai ia ka jingshai kaba iadei bad ka ain katba ka plie lad ia ka jingpeit bniah kaba iadei bad ka jingkitkhlieh kaba lah ban pyntreikam.
Ha kajuh ka por, ka jingtehlakam ïa ka jingïalehkai thong pisa online kaba be-aiñ la pynkhlain lyngba ka jingkhanglad ba ïatreilang, ka OGAI ba tohkit, bad ki sienjam ban khanglad ia ki kam pisa tyngka, khamtam eh ïa ki nongpynïaid kam nabar ka ri.
Kane ka rukom treikam kaba ar bynta ka pyni ia ka jingmut ba kongsan jong ka rukom treikam: ka jingpynbeit na ka bynta ki kynhun kiba treikam katkum ka ain bad ka jingpyntreikam kaba khlain pyrshah ia ki nongpyniaid be-ain.
Nalor ka jingpyntreikam, ka rukom treikam ka wanrah ruh ia ki jinglong na ka bynta ka jinglong jingman kaba don ka jingkitkhlieh. Ki lad kiba shai kiba iadei bad ka ain ki pynshlur ia ka jingbei tyngka ha ka jingkyntiew ia ki jingialehkai kiba long katkum ka ain, ki jingdon jingem kiba biang, bad ka jingkyrshan ia ki jingshakri lyngba ka lad digital.
Ka jingithuh ia ki e-sports ka plie lad ia ki jingiakop ba la buh ryntih bad ka jingiashim bynta ki riewshemphang, katba ki thup ba la pynbeit ryntih ki kyrshan ia ki bynta ba thymmai ha kylleng ka roi ka par, ka jingbud ryntih, ka jingshngain ha ka kam cyber, bad ka jingpyniaid ia ki kam pynbyrnia.
Ka jingkylla ba la wanrah lyngba ka PROGA ka pyni ia ka jingkylla na ki jubab ba bun bynta sha ka jingsynshar kaba lah ban tip lypa. Da kaba pyniasoh lang ia ka jingpyniapher kaba iada, ka jingithuh katkum ka ain, bad ka jingpynrung kyrteng kaba don jingkitkhlieh.
Ka rukom treikam ka wanrah ia ka jinglong kaba skhem ha kaba ka jingpynwandur thymmai ka lah ban kiew da ka jingkitkhlieh katba ka dang iada ia ka jingmyntoi jong ki paidbah. U Nongthoh udei u Secretary, Tnad Electronics and Information Technology (MeitY))
