Shillong, Nailar 31: Ka Hynniewtrep A’chik National Movement (HANM) ka pdiang sngewbha ïa ka rai jong ka iing dorbar thawian ka jylla kaba ïadei bad ka jingpyrshah ban tih uranium mining ha ka Jylla.
Hynrei, ka seng ka ngeit skhem ba ka rai marwei kam biang. Kaei kaba donkam mynta ka long ka jingleh ïa ki sienjam kiba shai, kiba treikam shisha bad kiba don ka por kaba thikna ban pyntreikam ha madan.
Ka Sorkar ka dei ban pyni ïa ka jingkular bad ka jingkut jingmut jong ka da kaba shim ïa ki sienjam kiba donkam ha kito ki jaka kiba la ithuh mynshwa na ka bynta ka uranium mining bad kiwei ki kam kiba ïadei bad ka uranium, kynthup ïa ka thaiñ Domiasiat.
Ki jingkhuslai jong ki paidbah kiba shong ba sah ha kine ki jaka bad sawdong jong ki, ym lah ban pynbeit tang da ki raine ki jingkren paidbah jong ka Sorkar. Donkam ïa ka jingleh kaba ïai bteng bad ki lad jingïada kiba shai ban khanglad ïa kano kano ka jingpyrshang ban pynsuk ne pyniaid ïa ki kam kiba ïadei bad ka uranium.
Ki don ruh ki jingkynnoh kiba dang shen ba ki briew shimet ki la thied jaka ha ki jaka kiba marjan bad ki thaiñ kiba don ka uranium, da ka jingkynnoh ba ka jingthied jaka ka lah ban long na ka bynta ban pynsuk ïa ka ne jingpynïoh jaka ha ka por ban wan na bynta ki projek kiba ïadei bad ka uranium.
Kine ki jingkynnoh ki long kiba khia bad ki dei ban ïoh ïa ka jingtohkit kaba shai, kaba laitluid bad kaba khlem buhrieh da ki bor ba dei peit. Ka Sorkar ka dei ban pynshai ïa ka nongrim jong ka bad pynthikna ba ym dei ban don kano kano ka lad lyngba ki rukom ba rieh ne ki buit paidbah ban pynjulor ïa ki hok bad ki jingmyntoi jong ki paidbah nongshong shnong.
Ka mat jong ka Inner Line Permit (ILP) ka long ruh kawei pat ka nuksa kaba pyni ba ka resolution jong ka Sorkar ka dei ban kylla long ka jingpyntreikam shisha.
Kum shi bynta jong ki jingpyrshang jong ngi lyngba ki lynti kiba dei jong ka synshar paidbah ban bud ïa kane ka jingdawa kaba don nongrim, ka HANM ka la pynlong ruh ïa ki jingïalang bad ki jingïakhih kiba jai-jai ha Jantar Mantar, New Delhi, ban pynsngew sha ka Sorkar India ïa ki jingkhuslai kiba la slem jong ki paidbah Meghalaya halor ka jingïada ïa ka jingithuh ïa lade, ka khyndew ka shyiap, ka kolshor, ki dustur bad ki jingmyntoi kiba ïadei bad ka jingdon ki briew ha ka jylla.
Ka HANM kala ïai bud bad pynsngew ïa kane ka mat lyngba ki lynti kiba dei, kiba ïahap bad ka synshar paidbah bad ka Riti Synshar jong ka ri. Namarkata, ngi ngeit ba kane ka mat ka dei ban ïoh ïa ka jingpyrkhat kaba khia bad kaba bniah, bad ka Sorkar Pdeng ka dei ban ai ïa ka jubab kaba shai halor kane.
Watla ka Sorkar Meghalaya ka la mynjur ïa ka resolution ban kyrshan ïa ka ILP, hynrei haduh mynta ym pat don ka jingkiew kaba shai ha ka jingpyntreikam ha madan, bad ïa kane ka mat la ju pynshong nongrim bunsien ha ka jingpynslem na ka liang jong ka Sorkar Pdeng. Ki rai ki dei ban poi sha ka jingleh, bad ka Sorkar ka dei ban bteng ban bud ïa kine ki mat da ka jingkut jingmut bad ka jingshitrhem.
Ka HANM ka pynpaw shai ba ka jingroi jingpar bad ka jingpynroi ri kam dei ban wan ha ka dor jong ka koit ka khiah, ka jingshngaiñ bad ka jingbit jingbiang jong ki paidbah jong ngi. Ka jingpynroi ha ka ioh ka kot kam lah ban long ka daw ban pyni ïa ki shnong bad ki paidbah sha ki jingma kiba lah ban neh slem ha ka mariang bad ha ka koit ka khiah kiba ïadei bad ka uranium mining bad ki radioactive materials.
Ki paidbah kim dei ban shah pynpoi sha ka jinglong jingman ha kaba ka koit ka khiah bad ka lawei jong ki kan shah ktah ha ka kyrteng jong ka jingpynroi. Ka Sorkar ka don ka jingkitkhlieh ban bud ïa ka precautionary principle, kata ban shim ïa ki lad jingïada lypa bad ban buh ïa ka jingshngaiñ bad ka jingbit jingbiang jong ki paidbah shuwa ïa ki jingmyntoi khaii ne ki jingmyntoi kiba ïadei bad ki jingthmu strategik.
Namarkata, ka HANM ka kyntu ïa ka Sorkar Meghalaya ban, ym dei ban kut tang ha ka resolution ba dang shen, hynrei ban shim ïa ki sienjam kiba shai bad kiba treikam shisha ban khanglad ïa ka jingpynïaid shaphrang jong ki projek kiba ïadei bad ka uranium ha Meghalaya.
Pynlong ïa ka jingtohkit kaba shai bad kaba laitluid halor ki jingkynnoh shaphang ka jingthied jaka da ki briew shimet ha ki thaiñ kiba don uranium bad sawdong jong ki, khamtam ha ki jaka ha kaba kine ki jingleh ki lah ban pynsuk ïa ka jingïoh jaka ha ka por ban wan.
Pyntikna ïa ka jingpynshai kaba pura bad ka jinglong transparent halor baroh ki kam wad uranium, uranium mining bad kiwei ki kam kiba ïadei bad ka uranium kiba la dep ne kiba la thmu ban leh ha ka Jylla.
Kynthup ïa baroh ki nongkit bynta (stakeholders) kiba ïadei, kynthup ïa ki paidbah nongshong shnong, ki dorbar shnong bad ki rukom synshar tynrai, ki seng saiñ pyrthei bad imlang sahlang, ki kynhun seng bhalang bad ki pressure groups, shuwa ban shim kano kano ka rai kaba ïadei bad ki kam uranium.
Shim ïa ki sienjam kiba biang ha ka liang jong ka ain bad ka synshar paidbah ban wanrah ïa ka jingpynkut pura ïa ki projek bad ki kam kiba ïadei bad ka uranium ha Meghalaya.
Bud bad ïai pynbor ïa ka jingpyntreikam ïa ka ILP bad ka Sorkar Pdeng bad pynthikna ba ka resolution jong ka Jylla kan ym sah tang kum ka jingthoh ha kot hynrei kan poi sha ka jingpyntreikam shisha.
Buhteng ha ka kyrdan kaba kongsan tam ïa ka koit ka khiah, ka jingshngaiñ, ka mariang bad ki jingmyntoi kiba neh slem jong ki paidbah Meghalaya, kham shuwa ïa kino kino kiwei pat ki jingpyrkhat.
Ka HANM ka pynkynmaw biang ba ki paidbah ba ka koit ka khiah jong ki ki long ka mat kaba kongsan tam ïa ngi. Ym dei ban pynïaid ïa kano kano ka projek, watla ka don ka jingmyntoi ha ka liang ka ioh ka kot ne ka jingdonkam strategik, lada ka wanrah ïa ka jingma kaba khraw bad kaba ym lah ban pdiang ïa ka koit ka khiah bad ka lawei jong ki paidbah.
Namarkata, ki kyntu ïa ka Sorkar Meghalaya ban ym sah tang ha ki rai bad ki jingkren, hynrei ban pyni ïa ka jingkut jingmut jong ka lyngba ki sienjam kiba paw, kiba skhem, kiba shai bad kiba lah ban thew ïa ka jingpyntreikam shisha ha madan, ong u President ka HANM bah Lamphrangsngi Kharbani ha ka kyrwoh kaba la phah sha ki lat pathai khubor.






