Pynlong ka tand ka koit ka khiah ia ka jingpynshai paidbah ia ka jingma u duma

Shillong, Nailur, 10: Ka tnad ka koit ka khiah ka sorkar Meghalaya kala pyn long ia ka jingpynshai paidbah halor ka Tobacco-Free Village (TfV), kaba la sdang ha u snem 2024 ha ki ar tylli ki distrik kata ha East Khasi Hills bad West Jaintia Hills da ka National Health Mission (NHM), Meghalaya, ha ka jingiatreilang bad ka Meghalaya State Rural Livelihoods Society (MSRLS) bad ka Sambandh Health Foundation (SHF) kum kaba iasnohkti ban iatreilang, kala pynskhem ialade iaka jaka kaba ha khmat tam ha ka ri kum ka nongialam ha ka kam tehlakam iaka dih duma kaba iatreilang bad ki paidbah la ar snem lynter.

Kumba la ong ka Dr. Nabaneeta D. Mawrie, SNO, NTCP, NHM Meghalaya, kala ong ba kane ka prokram “The Tobacco-Free Village” kam dei tang kata ka prokram kaba la pynshai iaki shnong ki thaw iaka jinglah ban teh lakam iaka dih duma tang ha ka kot, hynrei ka dei ka kam ban iatreilang ka imlang ka sahlang bad ka jingshim khia.

Kala dep pyntip ba ka kyndon treikam jong ka tnad ka koit ka khiah na ka bynta ki shnong kiba lait na u duma kan treikam ha kaban pynduh iaka jingdih duma. Ha u snem ba nyngkong, la don haduh 264 VHCs (20%) na ka 1,295 tylli ki Village Health Councils (VHCs) ha kylleng ka East Khasi Hills bad West Jaintia Hills kiba la lah ban lait na ka jingdih duma.

Katba ha u snem ba ar, ki VHC kila kiew shilliang bad kala nangroi shuh shuh, ha kaba 531 tylli ki VHC (41%) kila poi shaduh kane ka thong ban long kiba lait na u duma. Hynrei ha kajuh ka por, 1,039 tylli ki VHC mynta kila nang iaid shakhmat ban pyntreikam ia kane ka prokram ha baroh ar district.

Haba kren shaphang jong u duma, la ong ba la don haduh 8000 ngut kiba la duh noh la ka jingim tang na ka daw jong ka jingkyrni ha ka dih duma man u snem ha ka jylla Meghalaya, katba ka jingiar ka jingiada ha ka rukom treikam ha ki nongkyndong ka long kawei ka jingjop bakhraw ha ka liang ka koit ka khiah.

Ha u snem ba ar, la don palat 5,500 tylli ki prokram kiba la dep pynlong halor u duma, ha kaba la iadon lang palat 55,000 ngut ki dkhot ka imlang sahlang. Ki mat ba iadei bad ka jingdih duma bad ki lad ki lynti ban iada na ka jingpyndonkam ban dih duma, kala nang iar da ka jingiakren lyngba ki jingilang jong ka VHC, ki jingialang jong ki kynhun Self-Help bad ki jingialang jong ka imlang ka sahlang, kaba kane ka pynpaw iaka jingnang ka jingkitkhlieh ka imlang sahlang ban khanglad iaka dih duma ha ki nongkyndong.

Kawei na ki bor ba khlain bha jong ka ‘Meghalaya Model’ ka long ba iaka nam ‘Shnong ba Tlem na ka Dih Duma’, la ioh ban pynkup da ka jingleh bad ka jingiatreilang jong ka imlang sahlang ryngkat ka jingpynshisha ba la bud pyrkhing iaki kyndon, ym da kaba shu pynpaw ne shu pynbna khlem ki kam.

Ka VHC kala thung da u Nodal ophisar jong ka TfV, ha kaba kila pynlong da ki jingialang ha ka imlang ka sahlang ban iakren shaphang ka jingma na ka jingdih duma, mynjur iaka rai ban pyrkhing die iaki hajan ki skul, la dep pynmih da ka hukum ban nym shah dih duma ha ki jaka paidbah, la dep pyndait da ki jingthoh bym shah dih duma, ki dur bad la dep pynlong da ki prokram pyn sngewthuh iaki paidbah.

Kane ka long kaba la don da ka jingthoh bad la pynshisha bad la ithuh iaka VHC kum kaba atiar ba pyrshah ban dih duma ynda la pyndep bad pynshisha bha kam duna iaka san tylli na ki hynriew tylli ki kam kiba la bthah. Dang ha u snem ba nyngkong, ki heh ophisar na ka Ministry of Health & Family Welfare bad ka WHO kila leit khmih iaki shnong kiba iashim bynta bad kila iaroh ia kane ka rukom treikam ba long hi da ka imlang sahlang.

La lah ban sakhi ia kane naba u VHC Chairperson ka Mawmluh VHC, Shella Block u la dep pyni ba la don kumba 40–50% ki nongshong shnong ki bym dih duma shuh lane pyndonkam ia u ha ki jaka paidbah kum ha ki dukan sha, jaka ap bos bad ki jingialang paidbah, katba 60-70% kiba khlem dih duma ha la ki iing ki sem jong ki, khamtam hakhmat jong ki khynnah khyllung bad ki samla.

Ki VHC TfV Nodals, kiba la dep iatrei bad ki nongtrei ki skul, kila dep pynthikna ba ym shah ban die iaki sikret lane kino kino ki duma hajan ki skul. Katkum ka jingong jong u Chairperson, kine ki prokram kila wallam iaka jingtip kaba kham bniah, kaba pynduna iaka jingpyndonkam duma bad ka jingkylla kaba bha ha ka rukom im ka imlang sahlang.

Katba ha u snem ba ar, kala pynkhlain iaka jingtreikam ha ki jaka nongkyndong lane ki shnong kiba sha kyndong tam lyngba ki VHC, ki Nodal Officer ka TfV bad ki Community Gender & Health Activists (CGHAs) ka Meghalaya State Rural Livelihoods Society (MSRLS). Kumba la ong u bah Ronald Kynta, COO, MSRLS, u la ong ba ki nongtrei ka MSRLS kila pyndonkam iaka jingshaniah bad ka jingpoi kaba jylliew hapoh ki shnong ki thaw, kaba la tei lyngba ki Village Organisation.

Ki SHG bad ki VHC ban ialap halor ka jingiada na u kwai bad u duma ha ki thliew iing bad ha ki jingiakren man ka sngi, khnang ban pynlong iaki rukom im kaba koit bakhiah ka thong kaba iasngewbha lang ka shnong ka thaw. Iaki lai tylli ki VHC kiba la treikam bha, la ithuh da ka sorkar Meghalaya ha ka State Level Observation of World No Tobacco Day, 2026, ha nongbah Shillong, ha kaba kine kila iohpdiang da ka syrnod ba ioh jingiaroh lane ka Certificate of Appreciation bad ka khusnam da ka pisa.

La pyniaid ia kane ka prokram lyngba ka Sambandh Health Foundation, kaba dei kawei na ki prokram bapher ka rukom treikam ba kyrpang ban pyntreikam iaki prokram digital. U bah Kynta u la bynrap da kaba ong ba kane ka prokram ka pyni ba kaei kaba ki kynhun ka imlang ka sahlang ki ioh jingjop lada ki ioh ka jingkyrshan na ki briew kiba thrang ban trei iaka kam.

Ha u snem uba lai jong ka Tobacco-Free Village Programme kala sdang ha ka 1 tarik Nailur 2026 bad ka jylla Meghalaya kam shym la trei suki. Tang hapoh ar snem, kaba dei ka jylla ba la tip ba bun ki nongpyn donkam ia u duma haduh 47% kala pynkylla iaki shnong nongkyndong ba kin iakhun pyrshah ia u duma.

Na ka imlang ka sahlang sha kawei pat ka imlang ka sahlang, na iing lajong sha kawei pat ka iing, ka jylla Meghalaya kala pynshisha ba ka rukom im khlem u duma kam dei ka jingthmu hangne hynrei ka dei ka jingshisha kaba kila tei bad kin long kum ki nuksa ia kiwei pat ki ri jong ka India ba kin bud iaki.

What Next?

Recent Articles

Leave a Reply

Submit Comment

*