New Delhi, Jylliew 20: Hapoh ka jingialam jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi, ka rep ka riang jong ka India ha kine ki 12 snem ba la leit noh ka la rung sha ka juk kaba thymmai. Kham mynshuwa, ka jingsngewkhia kaba khraw jong ngi ka long ban pynthikna ba ka ri kan ym iakynduh ia ka jingduna marbam bad ba lah ban iada kumno kumno ia ka jingkyrduh bam.
Mynta, ka jinglong nongialam ba iohi jngai jong u Myntri Rangbahduh Modi bad ki polisi kiba pynshong nongrim ha ki nongrep ki la wanrah jingkylla ïa ka rep ka riang na kaba long tang ka “kam jong ka jingpynmih mar” sha ka nongrim ba la pynïasoh lang na ka bynta ka jingriewspah jong ki nongrep, ka jingïada na ki jingma, ka jingïshngain ha kaba iadei bad ka bam kaba tei met, ka teknoloji kaba khuid bad ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong.
Ha ka sien kaba nyngkong naduh ka Green Revolution, ka jingpynleit jingmut jong ka polisi ka la kylla na kaba shu kylli “katno ka jingmih” sha ki jingkylli kiba kham jylliew kum “kaei ka jingkamai ba shisha jong u nongrep, katno ka long kaba lah ban iaineh ka rep ka riang, bad katno ka khlain ka ioh ka kot ha ki jaka nongkyndong.”
Dei da kane ka rukom pyrkhat kaba kham jylliew ba ki Pulses and Oilseeds Mission, Cotton Mission, National Mission on Natural Farming, Pradhan Mantri Dhan-Dhaanya Krishi Yojana (PM-DDKY), Khet Bachao Abhiyan, ka rep ka riang kaba pyndonkam ia ki lad digital bad ka jingsaindur thymmai ba la ialam da ka jingwad bniah baroh la pyniasoh lyngba kawei ka jingthmu kaba bniah na ka bynta ka jingkylla ha ka kam rep bad ka jingroi ha ki jaka nongkyndong.
Mynta, ka India ka la ioh ia ka jingpynmih marbam kaba heh tam haduh 376.563 million ton, kaba heh tam ha ka histori jong ka ri. U khaw, u kew, u kew, u riewhadem, ki dai bad ki oilseed baroh ki la pyni ia ka jingkiew kaba phylla.
Kane kam dei tang ka khana shaphang ka jingpynmih kaba kham bun; ka long ka sakhi jong ka jingpyniar bad jingpynkhlain ia ka ioh ka kot baroh ha ki jaka nongkyndong. Nalor kane, ka sorkar Modi ka la buh jingmut mar katjuh halor ka jingïada na ki jingma jong ki nongrep bad ka jingïada ïa ka ïoh ka kot.
Hapoh ka Pradhan Mantri Kisan Samman Nidhi (PM-KISAN), palat T.4.27 lak klur haduh mynta la phah pisa beit beit sha ki bank account jong ki nongrep lyngba 22 tylli ki bynta jong ka jingsiew, kaba ai jingkyrshan ba man ka snem ha ka kamai kajih sha palat khyndai klur tylli ki longïing jong ki nongrep ha kylleng ka ri.
Ha kajuh ka por, ka Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana (PMFBY) ka la ai ka jingiada kaba khlain ia ki klur ngut ki nongrep kiba aplai da kaba iada ia ki na ki jingduhnong jong ki jingthung jingtep na ka jingshah lynshop ha ki bor ka mariang bad kiwei kiwei ki jinglong jingman kiba ktah ia ka kam rep jong ki.
Ki jingbei tyngka ha ka jingpynbiang um ha ki jaka rep, ki surok ha ki jaka nongkyndong, ki jingdon jingem ba iadei bad ka rep ka riang, ki jaka buh mar bad ki rukom buh pyndait-thah ka la pynkhlain ïa baroh lai tylli ki rishot ba kongsan jong ka rep ka riang ka jingpynmih, ka jingbuh mar bad ka jingïoh ban rung sha ki iew ki hat. Ka rep ka riang mynta kam dei shuh kaba sahkut tang ha ki pud ki sam jong ki jaka rep.
Ka kam ba iadei bad ka dud, ka kam ri dohkha, ka kam ri syiar, ka kam horticulture, ka kam ri ngap, ka kam pynmih marbam, ki jaka buh mar, ki karkhana ha ki jaka nongkyndong, ka bording solar bad ka kam ai jingshakri baroh ki iasoh lang ban wanrah ia ka ioh ka kot kaba thymmai bad kaba iar ha ki jaka nongkyndong.
Kane ka jingkylla ka pynmih ia ki lad ioh kam ioh jam, ka kyntiew ia ka ioh ka kot ha ki jaka nongkyndong bad ka tei ia ka jingskhem hapdeng ki nongrep.
Ka jingthmu jong ka sorkar kam dei tang ban kyrshan ia ka kam rep, hynrei ban wanrah ia ka kam baroh kawei ha kaba ka rep ka riang kan long ka nongrim jong ka jingkiew ka ioh ka kot, ka jingseng kam seng jam bad ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong.
La slem bah, ki kam ba iadei bad ki dai, ki umphniang bam bad u cotton kim pat poi sha ki bynta kiba ki dei ban don. Ka India ka dang shaniah ha ka jingwanrah mar nabar na ka bynta ki dai bad ki umphniang bam, katba ki nongrep ia u cotton ki hap ban mad ïa ka jingbym thikna ha ki iew ha ka pyrthei.
Da kaba ithuh ia ka jingdonkam ba kongsan jong kine ki kam, ka sorkar Modi ka la ai jingmut kyrpang ia ki bad ka la sdang ia ki mission ba kyrpang ban weng ia ki jingeh jong ki ha ka rukom kaba bniah.
Lyngba ka National Pulses Mission, la pyntrei ia ki kam ha baroh ki bynta — naduh ki symbai haduh ki iew ki hat — khnang ban kyntiew ia ka jaka rep bad ka jingmih jong u tur, urad, masoor, gram bad kiwei kiwei ki jait dai.
Kane ka kynthup ia ka jingkyntiew ia ki jait jingthung kiba seisoh bha, ka rukom rep katkum ka kynhun, ki jaka pynmih marbam, ka rukom treikam jong ka MSP (minimum support price) kaba la pynkhlain, ki rukom thied mar jong ka sorkar, ki jaka buh mar bad ka jingkyrshan ban shalan mar shabar ri.
Ka jingthmu ka long kaba shai: Ka India ka dei ban lah ban kyrshan ialade ha kaba iadei bad ki dai, ban pynduna ia ka bai thied mar nabar bad ban pynthikna ba ki nongrep kin ioh ia ka kamai kaba iaineh na kine ki mar rep kiba shong dor bha.
Kumjuh ruh hapoh ka Oilseeds Mission la pynleit jingmut kyrpang ha ki jingthung kum u mustard, soybean, sunflower, sesame bad ka palm oil. Kane kam dei tang ka prokram kaba thmu ban pynbun ia ka jingpynmih.
Ka dei shi bynta jong ka rukom treikam jong ka ri kaba kham heh ban lah ban kyrshan ialade ha kba iadei bad ki umphniang bam, ban pynkhlain ia ka jingpynbiang umphniang jong ka ri bad ban ai dor kaba kham bha ia ki nongrep. Ka mission ka ialeh ban kyntiew ia ka jingmih lyngba ki jingiarap katkum ka jingstad saian, ki rukom rep kiba mynta bad ka jingkyntiew ia ki jingiasoh bad ki iew ki hat.
Nalor kine ki sienjam, ka Cotton Mission ka pynleit jingmut ha ki jait cotton kiba ai jingmih bha bad kiba lah ban ialeh pyrshah ia ki khniang, ki rukom rep kiba katkum ka juk mynta, ka jingiada na ki khniang, ka jingpynkylla ia ki jingthung, ka jingpyniasoh kaba kham bha bad ka kam kaba iadei bad ka jingpynmih jain bad ki lad ban pynbha.
U cotton u dei u jingthung ba kongsan ban kamai pisa na ka bynta ki million ngut ki nongrep ha India, bad ka mission ka thmu ban pynthikna ba ki nongrep kim dei tang ban kyntiew ia ka jingmih hynrei kin ioh ruh ia ka jingkamai kaba skhem, ka dor iew kaba kham bha bad ki jinglong ba bha kiba lah ban iakhun ha ka pyrthei.
Lyngba kine ki sienjam, ka sorkar ka ialeh ban pynduna ïa ka jingshaniah ha ki mar kiba wan nabar ri katba ha kajuh ka por ka pynkhlain ïa ka ïoh ka kot jong ki nongrep bad ïa ka ïoh ka kot jong ka India ha kaba iadei bad ka kam rep.
Ka jingkiew ka jingshaniah ha ki dawai, ka jinghiar ka jingbha jong ka khyndew bad ka jingkiew ka jingban khia ia ki tyllong um ki long ki dak jingmaham ba ki rukom rep ki dei ban kylla. Da kaba ithuh ia kane ka jingeh, la kyntiew ia ka rukom rep tynrai kum ka mission jong ka ri hapoh ka jingialam ba iohi jngai jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi.
Ka jingkular jong ngi ka long ban pynsngewthuh ia shi klur ngut ki nongrep shaphang ki rukom rep tynrai, ban pynkhreh ia kumba 18 lak ngut ki nongrep ban pdiang ia ka rukom rep tynrai bad suki suki ban wanrah haduh 75 lak hectare ka jaka hapoh ki rukom rep tynrai ha ka rukom kaba iaid beit iaid ryntih.
Ia kane ka jingkylla la wanrah suki suki, halor ka nongrim jong ki sakhi katkum ka jingstad science bad ki jingshem jong ki nongrep. La pynshlur ia ki nongrep ban pyrshang da ki rukom rep bym pyndonkam da ki dawai ha kawei ka bynta jong ka jaka jong ki.
La ai jinghikai ia ki, ki jingdonkam ba ioh najan ka jaka trei jong ki, ka jingkyrshan lyngba ki syrnot, ka jingiarap ban pyniaid iew bad ka jingpyniasoh bad ki iew ki hat. Ka jingthmu kaba kham heh ka long ban kyntiew ia ka jingseisoh jong ka khyndew, ban pynduna ia ka jinglut ha kaba pyndonkam ia ki dawai.
Ban pynlong ia ki jingthung kiba kham lah ban ialeh pyrshah ia ki jingkylla kiba iadei bad ka jinglong ka suinbneng bad ban ai ia ki nongthied ia ki jingbam kiba bha na ka bynta ka koit ka khiah bad kiba tei ia ka met.
Ia ka rep ka riang tynrai ruh la peit kum ka jingpynkhreh kaba lah ban neh ia ka jingkylla ka suinbneng. Da kaba pynduna ia ka jingpyndonkam palat ia ki dawai bad kyntiew ia ka jingiahap bad ka mariang, ka mishon ka pyrshang ban pynneh pynsah ia ki jingthaw ba im, ban pynneh pynsah ia ka um bad ban pynphai biang ia ka jingseisoh kaba jrong samoi jong ki jaka rep.
Ka sorkar ka ngeit ba ka lawei jong ka rep ka riang jong ka ri India kam shong tang ha ka jingpynmih kaba kham bun hynrei ka shong ruh ha ka jingpynneh pynsah, ka jingïada ïa ka mariang bad ka jingbha jong ka koit ka khiah jong ki nongrep bad ki nongthied nongpet.
Ha ka ri kaba heh kum ka ri India, ki don ki thain kiba kiew stet katba kiwei pat ki dang sahdien namar ki daw bapher bapher. Ban pynduna ia kane ka jingbym ryntih, la wanrah ia ka Pradhan Mantri Dhan-Dhaanya Krishi Yojana.
Hapoh kane ka sienjam, la ithuh haduh 100 tylli ki distrik kiba duna ka jingmih ha kaba ka jingmih ha ka shi hectare ka dang duna bha ia ka jingkhein kyllum jong ka ri bad ki nongrep kim lah ban ioh ia ka jingmih kaba la khmih lynti na ka rep ka riang.
Ha kine ki distrik la pyntreikam ia ka jingpyniasoh lang ia ki 36 tylli ki skhim na ki 11 tylli ki tnad lyngba ka thup kaba iasoh lang na ka bynta ka roi ka par. Kane ka kynthup ia ka jingai um, ka jingpeit ia ka jingbha jong ka khyndew, ki symbai, ki sboh, ka jingpynkylla ia ki jingthung, ka jingri mrad, ka horticulture.
Ki tiar ba pyndonkam ha ka kam rep, ka jingkyntiew ia ka sap, ki jingtei bad ki jingpyniadei bad ki iew ki hat — baroh la pyniasoh lang hapoh kawei ka rukom treikam. Ka jingmut ka long ba ki skhim sorkar kim dei ban treikam marwei; ha ka jaka kata, ki dei ban iatreilang bad u nongrep bad ka shnong kum ki bynta ba kongsan tam jong ka jingpynkhreh bad jingpyntrei ia ki kam.
Kane ka pyni ia ka jingkylla kaba kongsan ha ka jingpyrkhat shaphang ki polisi. Ka jingpyrkhat kam dei shuh tang ha ka ‘katno ka jingpynmih ka dang don’, hynrei ka dei ruh ha kaba wad ia ki jaka ba ka jingmih ka dang duna bad ban pynthikna ba ki jingbei tyngka bad ki jingiarap ki iarap ban kyntiew ia ka jingmih bad ban kyntiew ia ka ioh ka kot jong ki nongrep. Ka skhim ka pyrshang ban wanrah ia ka jingkiew jong ka rep ka riang kaba ryntih bad ban pynduna ia ka jingiapher hapdeng ki thain ha ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong.
Ha ka jingpyrshang ban kyntiew ia ka jingmih, ka jingbah khia ia ka khyndew bad ki jingdon jingem ka la nang jur ha kiba bun ki thain. Ka jingpyndonkam sboh bym iahap, ka jingkjit palat ia ka um hapoh khyndew bad ka jingduna ha ka jingpynkylla ia ki jingthung ka la ktah jur ia ka jingseisoh jong ki jaka rep. Lada ym shim ia ki lad pynbeit ha ka por kaba biang, ki pateng ban wan ki lah ban ioh pateng ia ki khyndew kiba la tlot bad ki jaka rep ki bym seisoh shuh.
Da kaba buh ha ka jingmut ïa kane ka jingeh, la sdang ïa ka Khet Bachao Abhiyan. Kane kam dei tang ban ïada ïa ka khyndew; ka dei shaphang ka jingïada ïa ka ïoh ka kot jong ki nongrep, ban pynthikna ïa ka jingbha jong ki marbam bad ban pynthikna ïa ka jingïoh bam jong ka ri ha ka por ba jrong samoi. Kane ka kam ka don san tylli ki khubor ba kongsan.
Uwei pa uwei u nongrep u dei ban pyndonkam da ki sboh katkum ka jingthew ia ka khyndew; dei ban pynduna ia ka jingshaniah palat ha ka DAP (diammonium phosphate bad ka urea katba dei ban kyntiew ia ka jingpyndonkam ia ka nitrogen, phosphorus bad potassium) kaba iahap, dei ban kyntiew ia ka jingpyndonkam ia ki micronutrient, ki sboh bym don dawai bad ki sboh nano.
Dei ban pynshlur ia ka jingpyndonkam ia ka sboh jyrngam, ka sboh organic bad ka jingpynbiang ia ka jingbha jong ka khyndew ha ka rukom ba iasoh lang; ki nongrep ki dei ban long kiba husiar bha ban ym ioh da ki symbai thok, ki sboh bad ki dawai pyniap khniang bad pyntip mardor sha ki bor ba halor lada ki iakynduh ia kum kine ki jingjia; bad dei ban pynkhlain ia ka pynbeit ryntih na ka bynta ka rep ka riang tynrai bad ki rukom rep kiba lah ban ialeh pyrshah ia ka jingkylla ka suinbneng.
Ka jingthmu kam dei ban pynduna kynsan ia ka jingpyndonkam sboh, hynrei ban pynthikna ba uwei pa uwei u nongrep un pyndonkam ha ka rukom kaba biang, ha ka por kaba biang bad ha ka jingpyniasoh kaba biang.
Kane kan iarap ban pynneh ia ka jingseisoh jong ka khyndew, pynduna ia ka jinglut jingsep ha ka kam rep bad ban iada ia ka jingseisoh. Kane ka kam ka thmu ruh ban pynsngewthuh ïa ki nongrep shaphang ki rukom rep kiba lah ban pynneh kiba pynïahap ïa ka jingmyntoi bad ka jingsumar ïa ka mariang.
Ka saian, ka jingwad bniah bad ka teknoloji digital ki long ka tynrai jong kine ki sienjam baroh. Hapdeng u snem 2014 bad 2025, ka Indian Council of Agricultural Research (ICAR) bad ka National Agricultural Research System (NARS) ki la pynmih haduh 3,000 tylli ki jait jingthung kiba lah ban ialeh pyrshah ia ka jingkylla ka suinbneng kiba lah ban shah ia ka jingkhriat, ka jingshlei um, ka jingshit, ka jingdon mluh bad kiwei kiwei ki jingeh ha ka mariang.
Ha baroh, la pyllait palat 3,800 tylli ki jait jingthung kiba seisoh bha bad palat 200 tylli ki jait jingthung ba la pynkhlain, kaba kyntiew ym tang ia ka jingmih hynrei wat ia ka jingbam ba tei ia ka met.
Hapoh ka Digital Agriculture Mission bad ka ‘AgriStack’, ki don ki bynta kum ki Farmer ID, ka jingwanrah ia ki kam digital ha ki jaka rep, ki jingshakri ba pyndonkam da ki drone, ka jingpeit bniah ia ki khniang jingpang bad ki jingpang, ki jingai jingmut shaphang ki jingkylla ka suinbneng bad ki jingai jingmut katkum ka jaka. Kine ki sienjam ki pynduna kham kloi ia ka jingbym iahap hapdeng ki laboratory bad ki jaka rep, bad hapdeng ka jinglum jingtip bad ka jingshim rai.
Lyngba ki rynsan kum ka e-NAM, Kisan Saarthi, Krishi Vigyan Kendra (KVK) network, ki jingphah ia ki jingtip lyngba ki mobile, ki kynhun WhatsApp, ki community radio bad ki social media, ki saiantis, ki nongtrei bad ki nongïalam jong ki nongrep mynta ki lah ban ïakren markhmat bad ki nongrep.
Ka rep ka riang bad ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong ki dei kiba la peit lang ha ka rukom kaba pura. Ki surok, ka bording, ka jingpyniasoh internet, ki kynhun iarap ialade, ki seng nongrep, ki karkhana ha ki jaka nongkyndong bad ki prokram ban kyntiew ia ka jingtbit ki lah ban pynsted ia ka jingpynmih kam, ka jingseng kam seng jam bad ka jingkylla ha ka imlang sahlang ha ki shnong tang haba ki iaid ryngkat bad ka jingkiew shaphrang ha ka rep ka riang.
Ka teknoloji ka iarap ruh ban wanrah ia ka jingshai ha ki kam bad ka jinglong kaba thikna ha ka jingsynshar. Ki rukom treikam digital ki wanrah ia ki jingai jingiarap, ki jingmyntoi na ka insurance bad ki jingshakri ai jingmut kiba kham suk ia ki nongrep. Ka jingpyniasoh lang ia ka jingwad bniah katkum ka juk mynta bad ka jingpyntreikam ha ki jaka treikam ka plie lad ia ka rep ka riang jong ka ri India ban long kaba lah ban iakhun, kaba lah ban iaineh bad kaba lah ban jop ia ki jingeh ki ban sa wan.
Ha ki snem ban wan, ka India kan hap ban pynkhlain shuh shuh ia ka rukom rep jong ka hapdeng ki jingeh ha ka liang ka bam, ka jingbam kaba tei ia ka met bad ka jinglong ka suinbneng ha ka pyrthei.
Ka jingthmu jong u Myntri Rangbahduh u Narendra Modi ka long kaba shai — ka jingïohnong jong ki nongrep ka dei ban kiew, ka jingtrei shitom jong ki ka dei ban wanrah ia ka jingiohnong bad ka jingburom kaba biang, bad ka jinglah ban pynbiang dalade ia ki dai, ki oilseed bad u cotton ki dei ban pynkhlain ia ka jingshngain ha ka jingioh ia ka bam kaba tei ia ka met, ka umphniang bam bad ki jain.
Lyngba ka PM-KISAN, PMFBY, ka jingrep tynrai, ka Khet Bachao Abhiyan bad ki buit kiba lah ban ialeh pyrshah ia ki jingkylla ka suinbneng, ka sorkar ka thmu ban pynthikna ia ka jingiada ia ka khyndew ka shyiap, ka um bad ki nongrep.
Lyngba ka Pradhan Mantri Dhan-Dhaanya Krishi Yojana, ka jingbei tyngka ha ki district kiba duna ka jingmih kan pynduna ia ka jingiapher hapdeng ki thain bad kan iarap ia uwei pa uwei u nongrep ban kiew shaphrang. Ka science, ka jingwad bniah bad ka digital technology kan pynlong ia ka kam rep kaba kham sted, kaba lah ban iaineh bad kaba lah ban iakhun ha ka pyrthei.
Haba ka lyngkha ka im, u nongrep ruh u im. Haba u nongrep u im, ka rep ka riang ka im. Bad ynda ka rep ka riang ka dang im, ka lawei jong ka India kan dang long kaba shngain, kaba roi bad kaba lah ban shaniah ha lade.
Hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi, kane ka dei ka nongrim jong ka jingïaid lynti thymmai jong ka ri India ban ïaid shakhmat na ki jingthung jingtep sha ka jingshaniah jong ki nongrep bad ka jingriewspah jong ki jaka nongkyndong ha ka ri India.U nongthoh u dei u Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ia ka tnat kam rep bad ka bha ka miat jong ki nongrep bad ka roi ka par jong ki jaka nongkyndong.






