Shillong, Jylliew 23: U Myntri Rangbah ka jylla Meghalaya, u Conrad K. Sangma mynta ka sngi, u la pynlong iaka jingialang jong ka Meghalaya Climate Council ha State Guest House, Taraghar, na ka bynta ban khmih iaka jylla ba kan pynkhreh iaki lad jingiada bad ki buit jubab ha kaba iadei bad ka jingktah na ka El Niño ba la dep iathuh lypa.
Ha katei ka jingialang, la don ki nongmihkhmat na ki tnad bapher bapher ka sorkar, ki riew shemphang jong ka teknikal, ka India Meteorological Department (IMD), Meghalaya Basin Management Agency (MBMA), Public Health Engineering (PHE), Agriculture and Farmers’ Welfare Department, Food Civil Supplies and Consumer Affairs Department bad kiwei kiwei ki nongioh jingmyntoi ba kin wad bniah ia kiwei ki jingma bad ai ki lad jingiarap mar mar, ki lad jingiarap ha ka por ba biang bad kiba kynjoh sha ka lawei.
Ha katei ka jingialang, la iakren shaphang ka jingkhmih bniah iaki jingpynbna ba iadei bad ka mariang ia kaba la tip kum ka El Niño. Ka El Niño ka dei ka jingwan ka jingkylla ha ka suinbneng kaba la pynlong iaka duriaw bah Pacific Ocean ba kan khluit palat.
Ha India, ka jingwan ka El Niño ka ktah bad pynkylla iaka rukom long ka suinbneng, kynthup iaka jingslap, ka jingtyrkhong ba neh slem, ka jingjia ba shyrkhei jong ka suinbneng bad ka jingktah iaka rep ka riang bad ki mar poh khyndew.
Ha katei ka jingialang, u Conrad u la ban jur halor ka jingdonkam ban pynkhreh bad thmu lypa khnang ban pyn duna iaka jingktah na kino kino ki jingjia ba shyrkhei jong ka mariang kiba la mih ha kaba iadei bad ka El Niño. U la la ong ba ka sorkar ka dei ban pynkhreh lypa, ym ban pynbeit hadien ba ka jingsniew kala jia.
La ong ruh ba ka jingkhluit jong ka duriaw ha kaba iadei bad ka El Niño kan lah ban ktah iaka jingslap, ka rep ka riang, mar poh khyndew, ka koit ka khiah u paidbah, ka jingwan lynshop ka bor mariang bad ka kamai jakpoh.
Ka sorkar kala dep pynbna ba katba ka El Niño kala ktah jan kylleng ki jaka, hynrei ngi dei ban pynkhreh bad tip khubor shaphang ka jinglong ka mariang.
Ka Meghalaya Climate Council ka la bishar bniah halor ka rukom hap u slap, ka jingpyn lut um hapoh ka khyndew, ka jingdon ka khyndew sngem bad ka jingkynshew iaka um ha kylleng ka jylla.
Ki heh ba dei peit kila pyntip ba kane ka jingialang ba yn sa khmih bniah ban peit iaki jaka ba kongsan, ha kaba yn sa lah ban pynioh um bad ban shngain na ka jingkyrduh um.
U Myntri Rangbah u la ban jur halor ka jingdonkam ban pynsted kloi iaki kam pynneh pynsah khyndew bad um. U la hukum ruh iaki ophis sorkar ban pynbeit ki sienjam kiba lah ban leh shisha ban nang kiew shaphrang ha kine ki 6 bnai haduh shisnem.
U Conrad u la iawer ban pynlong da ki prokram pynshai paidbah ha u pud u sam ka district bad ka jingiakren ba kynthup iaki jaka ai jinghikai ha ki shnong ki thaw, ka kynhun self-help bad ki seng jong ka imlang ka sahlang.
U la kren shaphang ka jingpynkylla iaka jingialeh ban pynkhreh ban long ka pyrta paidbah bad ka imlang ka sahlang ba kin iashim bynta ha kaban kynshew iaka um, jingiada iaki thain lane ka jaka pynlang um bad ki lad ban pynkhlain bad pynneh tylli.
Ka tnad Agriculture and Farmers’ Welfare kala pyntip sha ka jingialang ba la dep pynkhreh lypa ia ki thong pynbeit kyrkieh ha ki distrik bad ki kam rep ha kylleng ka jylla ki dang iaid beit.
Ki ophisar kila ong ba la pynbiang iaki symbai bad ki jingdonkam rep kiba biang, katba dang pynkhreh ban pyniar iaki jait rep kiba pyndep kloi, ki rukom pyniaid um kiba biang, bad pyniar ia ka jingdon ka insurance ha ki jaka ba donkam.
Ka tnat ka la pyni ruh iaki jingpyrshang ban pyniar iaka rep kaba myntoi na ka mariang bad ban pynkhlain iaki lad jingiarap na ka bynta ki nongrep ha ki jaka ba shah ktah.
Katba ki heh sorkar na ka IMD kila batai bniah ha kane ka jingialang halor ka jinglong ka suinbneng mynta, ka rukom hap u slap bad kiwei ki jingmaham pyntreikam.
Katba dang pynpaw ba ki jingjia El Niño kiba khlain kim shym la mih lad barabor na ka bynta ka jylla Meghalaya, hynrei ki heh sorkar ka IMD kila ban jur iaka jingdonkam ban pynkhreh bad ka jingpeit bniah ba bteng.
U Conrad u la bthah iaki tand bapher bapher bad kin pynpaw kyrteng ha kaba iadei bad ki jingtip shaphang ka jinglong ka suinbneng bad jingpyntip shwa halor ka sngi bad ka jingma lyngba ki lah pathai khubor, ki nongrah khubor bad ki kynhun paidbah nan pynthikna ba ki paidbah ki ioh ia kine ki khubor ha ka por kaba biang.
Ha katei ka jingialang, la pyrkhat iaki lad thymmai ban pynkhlain iaka rukom pynbiang um ha ki por kyrduh, kaba kynthup iaka pyniar iaka jingdon ki kali kit um bad ka pynbit pynbiang iaka bor kaba don ha ki shnong ban iada iaki jaka ba shitom eh.
Haba pynkut ia katei ka jingialang, u Conrad u la ong ba ka jingpynkhreh lypa ka long ka lad kaba biang tam ban iada na ki jingeh kiba mih na ka jingkylla ka mariang.
U la khot sngi ia baroh ki tnad sorkar, ki seng bad ki shnong ki thaw ban trei lang ban iada iaki um, ka rep ka riang, ki lad jingim bad ka bha ka miat jong u paidbah, da kaba pynthikna ba ka Meghalaya kan nym duh jingkyrmen bad kan lah ban ioh bor ban iada ialade pyrshah iaki jingeh ka mariang kiba dang mih.






