U mawmer bala ïalam da ki kynthei na ka bynta ki nongrep, ki samla: Piyush

New Delhi, Iaiong 26: Ka India–New Zealand Free Trade Agreement (FTA), kaba la ïasoi ha ka sngi Nyngkong, kadei ka dak kaba kongsan ha ka jingïadei jong ka India bad ki ri kiba la kiew.

Ka pyni ia ka jingkiew kaba kongsan ha ka jingthmu jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi ban pynkylla ia ki jingiatreilang ha ka ioh ka kot ha ka pyrthei sha ki jingmyntoi kiba lah ban iohi na ka bynta ki nongrep, ki kynthei, ki samla, bad ki karkhana kiba plie ki lad ioh kam ioh jam.

Ka FTA ka don hapdeng ki jingiateh ha ki kam khaii pateng kiba kongsan bad ki ri kiba la kiew, kynthup ia ka ri Bilat bad ka EU. Kine ki jingiateh ki pynkhlain ia ka kyrdan jong ka India ha ki iew ha ka pyrthei bad ki ai ia ki nongshalan mar shabar ri ia ka jinglah ban iakhun ha ki katto katne ki ri kiba khlain bha ka ioh ka kot bha ha ka pyrthei, wat hapdeng ka jingbym thikna bad jingkylla ha ka pyrthei kaba dang iaid shakhmat.

Ka jingkyntiew na ka bynta ka jingshalan mar shabar ri bad ki kam. Ha ka tynrai jong ka jingïateh kular kaba ai jingmyntoi baroh ar liang kalong ka jingkular jong ka New Zealand ban pynduh noh mardor ïa ki khajna ha kaba iadei bad baroh ki mar jong ka India, ban weng noh ïa ka jingkhanglad kaba khraw ha ka ïew ha kaba ki mar ba kongsan jong ngi kiba ngi shalan shabar ri mynta ki hap siew khajna kaba 10%.

Kane kalong ka jingkyntiew kaba khraw ia ki kam kiba donkam shibun ki nongtrei kum ki kam ba iadei bad ki jain, ki carpet, ki ksai, ki juti, ki pla, ki belt, ki tiar kali, ki mashin, ki tiar, ki mawkordor bad ki jingdeng, bad ki kam shna kti.

Kine ki karkhana kiba plie ki lad ioh kam ki long u budlum jong ka MSME jong ka India bad kin ïoh jingmyntoi na ka jingbuh dor kaba biang bad ka jingïoh ïa ki iew ki hat. Kane kan kyntiew ia ka jingshalan mar shabar ri bad kan pynmih shibun ki lad ioh kam ha kylleng ki kynhun shna tiar, ki nongtrei kti, bad ki karkhana barit.

Kane ka jingiateh ka pyni ia ka rukom pyrkhat kaba kham iar kaba ialam ia ka polisi ba iadei bad ki kam khaii pateng jong ka India naduh ba la thaw ia ka sorkar Modi ha u snem 2014. Ka don tynrai ha ka jingkynthup lang ia baroh, ka jingpynkupbor, bad ka jingjop lang.

Ym shym la khei ia ka khaii pateng kum ka atiar na ka bynta ka jingpynkylla ha ka ri kaba ai jingmyntoi ia ki nongrep, ki nongtrei, ki kynthei, ki samla, bad kiba duna ka ioh ka kot.

Ka Nari Shakti

Ka bynta kaba kongsan jong kane ka jingiateh kalong ba kadei ka FTA ba nyngkong jong ka India kaba la ialam da ki kynthei. La jan baroh ki dkhot jong ka kynhun iakren ka kynthup ia ki kynthei. Kine ki kynthup ïa ka chief negotiator, deputy chief negotiator, ki sectoral lead, bad ka nongmihkhmat jong ka India sha New Zealand.

Kane ka jingjop ka pyni ia ka jingnang kiew ka jingkongsan jong ki kynthei ha ka sorkar jong u Modi. Ka ïahap bad ki sienjam kiba kham iar ban kyntiew ïa ka jingïashim bynta jong ki kynthei ha ka jingsynshar, ka jinglong nongïalam, bad ka jingshim rai ha kylleng ki kam, kaba pynskhem ïa ka jingmut jong ka Nari Shakti kum ka nongkyntiew ïa ka roi ka par jong ka ri.

Ki nongrep Nyngkong, Ia ka FTA la pynbeit bha ban kyntiew ia ka jingmih ha ka rep ka riang. Ka New Zealand kan kyrshan ia ki Agriculture Productivity Action Plan na ka bynta ki soh kiwi, ki soh apple, bad ka ngap.

Kine ki sienjam ki kynthup ia ka jingpynbha ia ki tiar thung, ka jingiatreilang ha ka jingwad bniah, ka jingkyntiew ia ka bor treikam jong ki nongrep, ki rukom sumar ia ki kper soh, ki jingkyntiew hadien ba la dep ot, ki rukom treikam ba iadei bad ka jingshngain jong ki marbam, bad ka jingseng ia ki Centre of Excellence.

Ki projek na ka bynta ki nongrep apple bad ki rukom ri ngap kiba lah ban iaineh kin kyntiew ia ka jingmih bad ka jinglong kaba bha, ka ban kyntiew ia ka jingseisoh jong ki jaka rep.

Ha kajuh ka por, ka India ka la iada ia ki jingmyntoi ba kongsan jong ka ha ka rep ka riang. Ki mar kiba kham sniew kloi kum ki mar dud (kynthup ia ka dud, ka cream, whey, ka doi, bad ka cheese), ki jhur kum u piat, chana, motor, riewhadem, almond, ka shini, bad ki katto katne ki umphniang bad ki fats la weng noh na ka jingpynlait khajna.

Kane ka pynthikna ba ki nongrep hapoh ka ri kim shah ktah palat da ki jingeh kiba mih na ka kam shalan mar shapoh ka ri. Ka jingïada ïa ki jingmyntoi jong ki nongrep bad ki nongtong dohkha ka long ka bynta ba kongsan jong ka rukom treikam jong ka India ha baroh ki jingïakren ba iadei bad ka khaii pateng.

Ki samla bad ki riew shemphang, U rishot ba kongsan jong ka jingïateh kular kalong ka jingkyntiew ïa ki lad na ka bynta ki samla pule bad ki riew shemphang, kaba plie ki lad ba thymmai ha ka pyrthei na ka bynta ki samla jong ka ri India.

Ha ka sien kaba nyngkong ha kano kano ka jingiateh kular ha ka kam khaii pateng hapdeng ki arliang mamla, ka New Zealand ka la wanrah ia ka rukom treikam kaba la buh ryntih na ka bynta ka jingleit jingwan jong ki samla pule na India bad ki lad ban trei hadien ka jingpule.

Ym don ki jingbuh pud na ka bynta ka jingbun ki samla pule na India. Yn shah ia ki samla pule ban trei ym duna ia ka 20 kynta ha ka shi taiew ha ka por pule, katba ka hok ban trei hadien ka jingpule la pynjlan haduh lai snem na ka bynta ki samla pule STEM bad haduh saw snem na ka bynta ki samla pule doktor.

Ka jingiateh kular ka wanrah ia ka lad Temporary Employment Entry Visa na ka bynta haduh 5,000 ngut ki riew shemphang na India ha kano kano ka por, kaba ailad ban sah haduh lai snem ha ki kam kum ka IT, engineering, ka koit ka khiah, ka pule puthi, ka jingshna jingtei, bad ki kam tynrai kum ka yoga, Ayurveda, ka jinghikai ba iadei bad ka rukom shet ia ki jingbam bad ka put ka tem jong ka India.

Nalor kata, ka skhim Working Holiday Visa kan ailad ïa 1,000 ngut ki samla na India man la u snem ban shong ban sah bad ban trei ha New Zealand haduh 12 bnai, kaba pynkhlain ïa ka jingïakylliang ia ka kolshor bad ka jingïakynduh ha ka pyrthei baroh kawei.

Ka jingbei tyngka bad ka jingsaindur thymmai, Ka New Zealand ka la kular ban pynsuk ia ka jingbei tyngka kaba USD 20 billion sha India. La khmih lynti ba kane kan kyrshan ia ka kam shna tiar, ki jingdon jingem, ka bording ba lah ban pynthymmai, ki jingshakri bad iadei bad ki lad digital, ki jingsaindur thymmai, bad ka jingpynmih ia ki lad ioh kam.

La pyniasoh ia ka kyndon pynbeit biang ban pynthikna ia ka jingkitkhlieh, kaba ailad ia ka India ban shim ia ki lad ki lynti ban pynbeit lada ki jingkular ban bei tyngka ki duna.

Ka jingiateh ka pynshlur ruh ia ka jingiatreilang ha ka kam wad bniah, ka jingpynbiang ia ka teknoloji, ka jingkyntiew ia ki sap, bad ki kam ba la kyntiew da ka jingsaindur thymmai, ban pynthikna ba ia ka khaii pateng la pyndap da ki jingiatreilang ha ka roi ka par kiba jrong samoi.

Ka rukom treikam ha ka khaii pateng, Ka FTA hapdeng ka India bad ka New Zealand ka pyni ia ka rukom treikam kaba shai bad kaba sngewskhem ha ka khaii pateng ban iatreilang bad ki ri kiba la kiew kiba plie lad ia ka iew kaba don jingmut na ka bynta ki kam jong ka India kiba donkam bun ki nongtrei katba ki burom ia ki jingsngew hapoh ka ri.

Ka India mynta ka iakren na ka kyrdan jong ka bor bad kaba lah ban shaniah. Ym kum ki phew snem ba mynshuwa, haba ki jingiateh khaii pateng bunsien ki pynpaw ia ki bynta kiba kham don ha ka jingma khlem ki lad jingiada kiba biang, ki jingiakren mynta ki pynthikna ba ka kam rep, ka kam ba iadei bad ka dud, bad kiwei kiwei ki bynta kiba don jingeh kin dang iada pura.

Katba ka India ka nang pynjylliew ia ka jingiadei jong ka bad ki ri kiba la kiew ha ka ioh ka kot, ki jingiateh ha ka khaii pateng bad ki ri kiba la kiew kalong kum ka nuksa kaba khlain kumno ia ka polisi ba iadei bad ka khaii pateng lah ban pyniadei bad ki thong jong ka roi ka par jong ka ri, ban pynthikna ia ka jingroi kaba kynthup lang ia baroh bad ka jingskhem ka ioh ka kot kaba jrong samoi ha ka lynti sha ka Viksit Bharat 2047. U nongthoh udei u Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ia ka Tnad Commerce and Industry.

 

 

What Next?

Recent Articles

Leave a Reply

Submit Comment

*