Shillong, Jylliew 19: Ri-Bhoi, Meghalaya, Jylliew 19: Ka Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ia ki tnat kam pla tyngka bad ki kam kompeni ka Nirmala Sitharaman, mynta ka sngi ka la plie ïa ka jaka pynmih musli musla ba heh tam jong ka thain hatei lammihngi ha Ri-Bhoi district, Meghalaya, bad ka la ong ba ka lawei jong ka rep ka riang kadei jong kito kiba pynmih “ym tang kham bun, hynrei ki mar kiba kham bha, kiba khuid, kiba shngain, kiba lah ban wad bniah bad kiba lah ban iaineh.”
Ka Myntri kam pla tyngka ka la plie ia kane ka jaka ha ryngkat ka jingïadonlang u Myntri Rangbah ka Jylla Meghalaya u Conrad K. Sangma bad u Myntri Rangbah ka Sikkim u Prem Singh Tamang.
Haba ai jingkren sha ki nongrep, ki nongialam shnong bad ki kynrem ki lyndan ha ka jingialang plie paidbah, ka Sitharaman ka la ong ba ka Meghalaya ka don ia ka jingmyntoi ba kyrpang jong ka mariang ha ka juk ha kaba ki nongthied ha kylleng ka pyrthei ki nang dawa ia ki mar rep kiba bha, kiba lah ban pynmih ha ka rukom kaba iaineh bad kiba lah ban wad bniah.
Haba pynpaw ïa ka jingsngewkmen ban don ha ka jaka ba seisoh jong ka Ri-Bhoi, ka Myntri kam Pla Tyngka ka la ong ba ki briew jong ka Meghalaya ki la pdiang ïa ki nongrim jong ka jingpynneh pynsah la slem bha shwa ba kan long ka mat treikam jong ka pyrthei.
Haba phai sha ka jingstad jong ki Khasi kaba ban jur ia ki jingma kiba mih na ki kam jong u briew, ka la iohi ba kane ka rukom pyrkhat ka iadei khamtam eh bad ka rep ka riang, ha kaba ki rai ha kaba iadei bad ka khyndew, ka um bad ki rukom rep ki ktah ia ka jinglah ban iaineh bad ka jingpynmih mar.
Ka la ong ba ka kolshor jong ka Meghalaya kaba la rung jylliew bha ha ka jingsumar da ka imlang sahlang bad ki rukom rep kiba lah ban iaineh ka buh ia ka Jylla ban paw kum ka nongialam ha ka rukom rep organic kaba bha.
Ka jaka pynmih mar ba thymmai, ka la bynrap, ka pyni ia ka jingkiew ka jingithuh ba ka lawei jong ka rep ka riang ka shong ha ka jingbha, ka jinglah ban iaineh, ka jinglah ban wad bniah bad ka jingkyntiew ia ki kam.
Ka Myntri kam Pla Tyngka ka la batai ïa kane ka jaka kum ka jingkut jong ki sienjam ban tei ïa ki jaka treikam ba la jan dap shiphew snem da ka Eastern Ri-Bhoi Organic Farmer Producer Company bad ka nuksa kaba khlaiñ kumno ki jingbei tyngka ba la thmu, ka jingïashim bynta jong ki nongshong shnong bad ka jingkyrshan ba iaibteng ki lah ban wanrah ïa ki jingmih na ka roi ka par kaba iaineh bad kiba kynthup lang ïa baroh.
La shna da ka jingbei tyngka kaba kumba T.32 klur, ïa kane ka jaka pynmih jingbam ba la pynshisha ba pyndonkam da ki mar organic la saindur khnang ban pyntreikam palat 10,000 metrik ton ki musli musla organic man la u snem.
La pynbit pynbiang da ki jingdon jingem kiba katkum ka juk mynta kynthup ia ka jaka buh pyndait-thah, ka jaka buh pyntyrkhong, ka jaka sait, ka jaka pynrykhiang bad ki jaka tylliat, kane ka jaka kan pynmih ia ki mar kum u sying, shynrai, sohmarit bad sohmynken.
Kane ka jaka kadei ka jaka pynmih musli musla organic kaba nyngkong eh ha ka thain shatei lammihngi jong ka India bad la pynskhem hapoh ka National Programme for Organic Production (NPOP) bad ki kyndon EU Organic Standards, kaba plie lad ban ioh rung beit beit sha ki iew hapoh ka ri bad shabar ri.
La khmih lynti ba kan ai jingmyntoi beit beit ia kumba 5,500 ngut ki nongrep organic ha kylleng ka Meghalaya bad ka thain shatei lammihngi kaba iar lyngba ka jingkyntiew ia ka jingbha, ka jingpynduna ia ki jingduhnong hadien ba la dep ot, ka jingpynlang bad ka jingpeit ia ka jingbha, bad ka jingkyntiew ia ka jingiasoh bad ki iew ki hat.
Haba ban jur ïa ki mar rep ba bha tam jong ka Meghalaya, ka Sitharaman ka la ong ba u shynrai Lakadong uba la ïoh ïa ka kyrdan GI ha u snem 2024, u don ïa ka curcumin kaba kham bun ban ïa kiba bun ki jait kiba la pyniaid iew.
Ka la kdew ruh ïa ka jingkiew jong ka nam jong ki jait sying jong ka Meghalaya namar ka jingduna ka jingdon ka fiber, ka jingkham bha bad ka lad kaba khlain ban ïoh ïa ki iew.
Ka Myntri kam pla tyngka ka la ban jur ba ka jingthmu kam dei shuh ban long tang ban shalan ia ki mar rep shabar ri. Ha ka jaka kata, ka la ong, ka jingpynleit jingmut ka dei ban long ban shalan shabar ïa ki mar ba la dep shna, ki mar ba lah ban shaniah bad ka jingbha katba dang bat ïa ka dor, ki kam bad ki lad kamai hapoh ka thaiñ.
Ka jingpynkhreh, ka jingpyniaid iew, ka jingsong, ka jingai jingbit bad ka jingïoh rung sha ki iew, ka la bynrap, ki dei ki atiar kiba kongsan ban pyniasoh ïa ka jingïapher hapdeng ka jingkamai kaba shu dap bad ka jingriewspah na ka bynta ki nongrep.
Ka la ong shuh shuh ba ka jingkyntiew ia ki kam ha ka thain ka pynskhem ia ka kam rep kam riang baroh kawei da kaba wanrah ia ki jingiasoh bad ki nongrep bad ki seng jng ki nongpynmih katba ka pyniar ia ka jinglah ban ioh ia ki iew ha ka ri bad ha ka pyrthei lyngba ki mar die mar khutia, ki jingshalan bad ki rynsan e-commerce.
Haba ai jingkren ha kane ka sngi, u Myntri Rangbah ka Jylla Meghalaya u Conrad K. Sangma u la ai khublei ïa ka Myntri kam pla tyngka jong ka sorkar pdeng kaba la plie ïa kane ka jaka pynmih musli musla bad na ka bynta ka jingkyrshan jong ka ïa ki sienjam pynroi ha ka thain shatei lammihngi.
U la ong ba ki sienjam jong ka sorkar ha kine ki phra snem ba la dep ka la pynleit jingmut ha kaba kyntiew ia ka jingim jong ki nongrep lyngba ki jingïarap ba la thmu, ki jingdon jingem kiba kham bha, ka jingkyntiew ïa ka jingïoh rung sha ki ïew ki hat bad ka jingbha.
Haba batai ia kane ka projek kum ka sienjam wanrah jingkylla na ka bynta ki nongrep, u Myntri Rangbah u la ong ba ka sorkar ka la ialeh ban tei ia ki bor kiba la don lypa bad ki rukom tynrai da kaba ai jingkyrshan pisa, ka jingtbit ha ka teknoloji, ka jingai jinghikai bad ka jingpyniasoh ia ki iew ki hat sha ki kynhun jong ka imlang sahlang kiba aiti lut.
U Sangma u la pyntip ba khatwei tylli ki jaka pynmih mar ki dang treikam mynta ha kylleng ka jylla Meghalaya, kaba ai jingmyntoi haduh 55,000 ngut ki nongrep bad kiba haïing hasem jong ki. U la ong ba kine ki sienjam ki pyni kumno ki jingiarap kiba rit ki lah ban wanrah ia ki jingktah kiba bha kiba kongsan ha ka kamai kajih bad ka ioh ka kot ha ki jaka nongkyndong.
Haba pynkynmaw ïa ka jingban jur jong ka Myntri kam Pla Tyngka halor ka jingpynpoi mar, ka jingshalan mar shabar ri bad ka jingkyntiew ia ki kam ha ki jingiakren ba kham mynshwa bad ka Jylla, ka la ong ba ka Meghalaya ka la ïai bteng ban tei ïa ki jingdon jingem kiba donkam ban pynïasoh ïa ki nongrep sha ki iew kiba kham heh katba ka dang kyntiew ïa ka jingbha jong ki mar bad ka jinglah ban buh slem ia ki mar.
U Myntri Rangbah ka Jylla u la kren ruh shaphang ka jingkiew ka jingïatreilang hapdeng ki jylla ka thaiñ Shatei Lammihngi bad ong ba ka thaiñ ka sakhi ïa ka bor ka bym pat ju jia mynno mynno ruh, ka jingshong shngaiñ ha ka saiñ hima sima bad ka bor treikam jong ki jaka treikam ban kyntiew ïa ka roi ka par.
Hapoh ka jingïalam jong u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi, u la ong ba ka thaiñ shatei lammihngi ka ïaid shaphrang ha ka jingïaid lynti bad ka ri baroh kawei bad ka paw kum ka nongnoh synñiang ba kongsan sha ka khana jong ka jingkiew shaphrang ka India.
Hashwa kane, u Secretary ka tnad ka rep ka riang & ka bha ka miat jong ki nongrep ka sorkar Meghalaya, u Vijay Kumar D., u la batai ïa kane ka jingplie paidbah kum ka sngi ba kongsan na ka bynta ki 3.6 lak tylli ki longïing nongrep ha Meghalaya bad ka kam rep organic ha kylleng ka ri.
U la ong ba kane ka jaka ka don ka lad ban kyntiew ia ka ioh ka kot jong ki nongrep kiba iashim bynta haduh 50 percent hapoh kawei ka aiom bad ka pyni ia ka jingpynurlong ia ka jingthmu ban seng ia ki jingdon jingem kiba iadei bad ka rep ka riang kiba katkum ka juk mynta wat ha ki jaka ba jngai tam jong ka Jylla.
U Vijay Kumar D. u la ban jur ia ka rukom iatreilang jong ki paidbah bad ka Sorkar jong ka Meghalaya ha kaba ka sorkar ka ai jingkyrshan ban bei tyngka, ka jingiatreilang jong ki riew shimet ki noh synniang ia ka teknoloji bad ka jinglah ban ioh ia ki iew ki hat, bad ki jaka treikam jong ka imlang sahlang ki pynthikna ia ka jinglong trai bad ka jingiaineh.
U la ong ba ka projek ka pyni kumno ba ki skhim jong ka Sorkar India, ki projek ba la iarap nabar bad ka jingiasohlang jong ka jingbei tyngka lah ban pyndonkam ban tei ia ki karkhana ba la seng da ki nongrep bad ki jingdon jingem ha ki jaka nongkyndong ba la pynbiang katkum ki jingdonkam jong ka iew ka hat.
Ki jingbei tyngka ha ka jinglum, ka jingpynkhreh bad ka jingkyntiew ia ki kam, u la bynrap, ka don ka lad ban pynkylla ia ka rep ka riang jong ki nongrep barit baria sha ka kam kaba lah ban iaineh bad kaba lah ban pyniaid iew.
Ka Eastern Ri-Bhoi Organic Farmer Producer Company ka kynthup kumba 500 ngut ki nongrep organic na ki khyndai tylli ki shnong ba la pynlong lyngba ki 26 tylli ki Farmer Interest Group.
Ha ki snem kiba la leit noh, ka FPC ka la tei ia ka kam kaba iasoh lang kaba kynthup ia ki jaka lum bad pynlang ia ki mar, ki jaka pynkhreh, ki jingtei na ka bynta ka jaka buh pyndait-thah, ki vermicompost unit, ki jaka shim wai katkum ka jingdonkam bad ki lad ban pynkit ia ki mar ban kyrshan ia ka rukom rep organic bad ban pynkhlain ia ka jinglah ban ioh ia ki iew ki hat.
Ïa kane ka jaka pynmih ïa ki musli musla organic la seng da ka Eastern Ri-Bhoi Organic Farmer Producer Company ryngkat ka jingkyrshan hapoh ka Mission Organic Value Chain Development for North Eastern Region (MOVCDNER), Mission for Integrated Development of Horticulture (MIDH), ka sorkar Meghalaya bad ka International Fund for Agricultural Development (IFAD).
Ka jingplie paidbah kadei u mawmer ba kongsan ha ka jingïaid lynti jong ka Meghalaya ban long ka jaka pdeng na ka bynta ka rep ka riang kaba bha tam bad ka pyni kumno ki jaka treikam ba la seng da ki nongrep, ka jingkyntiew ia ki kam bad ki jingïatreilang kiba kongsan ki lah ban pynkylla ïa ka kamai kajih ha ki jaka nongkyndong, pynkhlain ïa ka jinglah ban ïakhun ha ka ïew ka hat bad wanrah ïa ki lad kamai kajih kiba lah ban iaineh ha ka thaiñ shatei lammihngi.






