Shillong, Naitung 05: Ka Khasi Students’ Union – Central Executive Council ha 4 tarik Naitung, 2026 ka la hiar sha Domiasiat ban kynduh ïa ki bahaiing bahasem jong Meiieid Spility Lyngdoh Langrin bam Kwai ha Dwar u blei bad ki nongshong shnong katei ka jaka. Ki nongïalam barim jong ka Seng ruh ki ïa don ryngkat lem ha kane ka sngi.
Ka nongrim ba ka KSU ka leit sha Domiasiat ha katei ka sngi ka long ban pynithuh ïa ki nongkitkam bathymmai jong ka Seng sha ki bahaiing bahasem jong Meiieid Spility Lyngdoh Langrin bad ban pynskhem ïa ka nongrim ban ïeng pyrshah ban tih ïa u mar hapoh khyndew kata u uranium na katei ka jaka kumba ka Seng ka la pyrshah naduh ki snem ba la leit.
Ha kine ki khyndiat bnai ka ladon biang ka jingkhih phaloh ka ishu tih uranium na Domiasiat. Ka Seng ha ka jingïakynduh bad u myntri rangbah ka jylla ha 1 tarik Naitung, 2026 ka lah ban jur halor ka phang bym nym ailad ban tih uranium na ka jylla Meghalaya bad u MR ruh u mynjur bad kular ban nym ailad ban tih ïa u uranium.
Hynrei ki dak ki shin ba ka Seng ka lap pat ki long khongphong.
Kaba nyngkong ka long ka jingwan hiar ki heh saipan jong ka jylla sha shnong marjan ha Domiasiat ban thied ïa ki jaka ha ki dor kiba heh. Uwei na kita ki heh saipan u dei ruh u MLA barim na them Ri Bhoi. Ka Seng ka tikna ba ka jingwan thied jaka ki heh saipan sha ki jaka ba don uranium ka long hi ban die pat sha ki kompeni tih uranium kum ka UCIL bad kane ka hi jia man ka por kum sha East Jaintia bad ki kompeni cement factory.
Kaba ar ka long ka jingwan hiar ki briew ba ju don lang bad ka Sorkar ha kine ki sngi bad taiew ba lah leit noh bad pynmynjur bad pyn sngewthuh bakla ïa ki bahaiing bahasem I Meiieid Spility Lyngdoh Langrin bad die noh ki jaka bad ailad ban tih noh ïa u uranium.
Kaba lai ka long ka jingshah khot summon ki environmental activist bad kiwei ki nongkyrshan ba rad bah jong ka Seng ha kaba dei bad kane ka mat, da ki briew ba kam ïa lade ba ki dei na Central Bureau of Investigation (CBI) & National Investigation Agency (NIA) bad ban byrngem bad pyntieng ïa ki ba kim dei ban tuklar shuh ha ka kam kaba ïa dei bad ka jingtih ïa u uranium.
Kaba saw ka long, ka jingbym ai visa ka Sorkar India ïa ki environmental activist ba dei hi na ka jylla ban ioh rung sha India namar ba ki pyrshah ban tih ïa u uranium bad ki rah ïa kane ka mat sha United Nation (UN) bad kiwei ki international platform.
Kaba san, ka jingwan ka Geological Survey of India (GSI) ban pan jingbit ban survey ïa ki mar hapoh khyndew hynrei ka Seng ka tip tikna kane kadei thik kaba ïa dei bad u uranium bad ka jingthmu jong ka GSI ka la pulom noh ha jingialang ba la khot da Deputy Commissioner, South West Khasi Hills District ha 18.06.2026 ha kaba ka GSI kam shim la lah ban jubab ïa ki jingkylli ba la buh ha khmat da ki nongïalam ka KSU – South West Khasi Hills District bad ka GSI ka hap ban kynran dien noh.
Ka mat kaba kham ima ka long ka Office Memorandum ba la pynlait da ka Ministry of Forest, Environment & Climate Change (MoEFCC) ha ka 08.09.2025 kaba batai ba ban tih ïa u uranium um donkam shuh ba don ka “public hearing” ban ïoh ïa ka jingmynjur na ki paidbah bad ka Sorkar India ha ka kyrteng jong ka National Security ka lah ban tih ïa uranium bad kiwei ki radio active elements ba pyndonkam ki Military ha kano kano ka por.
Ka Seng naduh ba mih kane ka Office Memorandum ka lah thoh sha ki bor pyniaid bad ka Sorkar Jylla ban pyrshah ïa kane ka mat hynrei ka Sorkar Jylla kam shim lah lei eiei halor ka mat bad ki sha tang ki jingkular ki bym shongdor eiei ruh em kiba lah ban kylla ha kano kano ka por.
Kumta na ka liang ka Seng lyngba kane ka kyrwoh ka kwah ban phah ka khubor kaba shai sha ki bor pyniaid kiba long, ban pass da ka resolution ne ka aiñ ban pyrshah ïa ka jingtih uranium ha ka ïing Dorbar (Autumn Session). Kane kan pyni ba ka Sorkar Meghalaya ka nym ailad ban tih ïa u uranium bad ban pynskhem ïa kata ka rai sha ki paidbah.
Ha kajuh ka por ruh ban pass ïa ka ain ba ki briew kiba thied jaka sha ki shnong ba don uranium ki nym lah ban die pat sha ki kompeni ba tih uranium.
Kajuh hi kine ki resolution ne ki aiñ dei ban passed da baroh ki 3 tylli ki Autonomous District Council kiba kynthup ïa ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC), Jaintia Hills Autonomous District Council (JHADC) bad Garo Hills Autonomous District Council (GHADC) namar u uranium u don ha bynta jong baroh kine ki 3 tylli ki District Council.
Ban wanrah ïa ka roi ka par ha ka thaiñ Domíasiat bad kiwei ki shnong marjan kiba kynthup ïa ka um dih, ka bording ilektrik, ka surok, ka skul ki jaka sumar bad kiwei kiwei, namar baroh shi katta ka Sorkar ka ieh beiñ ïa kine ki shnong ki thaw namar ba ki pyrshah ïa ka jingtih uranium.
Ka Seng ka maham jur ruh ïa ki myndie ri kiba ki na ka por sha ka por ki ju Ialam bakla ïa ki paidbah bad ki briew na ki thaiñ badon uranium ban ailad noh ban tih uranium bad nangne shakhmat kan nym don jingmap shuh ïa kumne ki briew ki bym don jingkitkhlieh ïa ka jaidbynriew. Ka Seng ka maham jur ruh ïa ki bor Sorkar ba lada ki dang ïai pyndik ïa ki briew kiba pyrshah tih uranium te ka Seng ruh kan sdang pyndik arshah ïa ki.





