Shillong, Naitung 08: Ka Sorkar Meghalaya ka la kynjoh ia u mawmer u ban sah kynmaw ha ka histori jong ka pule puthi haba ka jylla ka la lait na ka kyrdan ba hatrai ha ka Performance Grading Index (PGI) 2.0 ha ka sien kaba nyngkong eh naduh ba ia kane ka saindur la pyllait da ka tnat Pule Puthi ka sorkar India.
Katkum ka kaiphod jong ka PGI 2.0 jong u 2025-26 ba la pyllait da ka tnat Pule Puthi ka India, ka Meghalaya ka la kiew ha ka jingioh kyrdan na ka 448 ha u 2024-25 sha ka 525.71 ha u 2025-26 bad na ka Akanshi-3 sha ka Akanshi-1, ka jingkiew da artylli ki grade ha kajuh ka snem.
Kane ka long ka sien banyngkong ba ka Meghalaya ka la kiew na ka grade kaba hatrai duh naduh ba la sdang ia ka PGI. Ka jylla mynta ka don ha ka kyrdan Akanshi-1 ryngkat ki jylla kum ka Uttar Pradesh, West Bengal, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Bihar, Tripura, Jharkhand, Mizoram, Manipur, Nagaland, Arunachal Pradesh bad Jammu & Kashmir, kaba sakhi ia ka jingmih ka Meghalaya na ka kyrdan ba shatrai sha ka kynhun jong ki jylla kiba la kyntiew bad leh bha ha ka pule puthi.
Kane ka jingjop ka long ka jingmih na ki jingpynwandur thymmai ha ka pule puthi kiba ka sorkar Meghalaya ka la shim ha kine ki phra snem ba la leit, ha kaba ka la phaikhmat kyrpang sha ki lad pynbeit ia ka pule puthi ha kine ki laisnem hapoh ka jingialam jong ka sorkar Meghalaya.
Ka pynshisha ruh ba ki jingpynkylla dur thymmai ha ki policy, ka jingpynbha ia ka rukom treikam, ka jingbei tyngka ha ki jingtei skul, ka jingpyntbit ia ki nonghikai bad ki rukom plan kiba jop ki la sdang ban pynmih ia ki soh ka jingjop.
Ngi la iohi ia kane ka jingkiew ha kine ki sawtylli ki shalyntem ka jingbishar ia ka rukom treikam ka pule puthi. Ka PGI Score jong ka Meghalaya ka la kiew na ka 401,62 ha u 2022-23 sha ka 417.90 ha u 2023-24, 448.00 ha u 2024-25 bad 525.71 ha u 2025-26, kaba pyni ia ka jingkiew da palat 124 point (jan 31%) tang ha ki lai snem. Kum kine ki jingkiew man ka snem ka buh ia ka Meghalaya hapdeng ki Jylla bad Union Territory kiba kiew stet ha ka ri katkum ka saindur jong ka PGI.
Ka Performance Grading Index ka dei ka saindur treikam jong ka sorkar India ban bishar bad peit bniah ia ka pule puthi ha ki skul ha kylleng ki jylla bad Union Territory. Ka PGI 2.0 ka bishar ia ki Jylla halor ki 70 tylli ki dak jingkiew ha ki hynriew tylli ki bynta, kata, ka Learning Outcomes bad Quality, Access, Infrastructure bad Facilities, Equity, Governance Processes bad Teacher Education bad Training da kaba pyndonkam ia ki data na ka UDISE+, PARAKH Rashtriya Sarvekshan, PM POSHAN, PRABANDH bad Vidyanjali.
Ka Sorkar ka pynshong nongrim ia kane ka jingpynbha ha ki katto katne ki jingpynkylla bad ki jingthmu kiba kongsan kiba la leh ha kine ki snem ba la dep, kynthup ia, Ka bha ka miat ki nonghikai: Da kaba sngewthuh ba ki nonghikai kiba trei minot bad kiba biang ka jingioh ki long ki mawdong kiba skhem jong ka pule puthi kaba janai, ka sorkar jylla ka la pyrshang ban pynbeit ia ki mat kiba la sahkut la bun snem kiba ktah ia ki nonghikai da kaba pynlong ki jingiasyllok kiba bniah.
Kine ki jingpyrshang ki la wanrah shisha ia ki lad pynbeit kiba pdiang da baroh bad kiba neh shirta. Ka jingpynkylla kaba khraw ka dei ka Structured Pay Framework (SPF), kaba pyniasoh lang ia ki nonghikai kiba ioh ia ka Fixed-Pay sha kawei ka rukom siew tulop kaba shai bad kaba ryntih.
Hapoh ka SPF, ki nonghikai mynta ki ioh ia ka jingsiew katkum ki snem jong ka jingshakri jong ki, ki ioh jingmyntoi ruh na ki jingpynkiew man la ka snem, bad la kdup ruh ia ki ha ka Provident Fund ban ai jingiarap bad ai jingiada hadien ba ki la shongthait.
Da kaba pynbeit ia kine ki jingeh kiba iadei bad ki jingshakri jong ki nonghikai, ka sorkar ka la pynlah ia ki nonghikai ba kin kham pynleit jingmut sha ki jinghikai ha ki kamra klas bad pynjanai ia ki jingnang jingtip jong ki khynnah pule.
Kine ki jingthawdur thymmai ki la nang ai mynsiem ia ki nonghikai ban shakri kham janai bad ai kaba bha tam ia ki khynnah khnang ba kin kiew ha ka jingnang jingstad. Ka jingpynbeit ryntih ia ki skul: Ka jingpynbeit ryntih ia ki skul ban kyntiew ia ka jingbha bad ka rukom plan ha ka rukom kaba beit ba ryntih.
Ka jingpynbeit ryntih ia ka jingdon ki skul, mynta ngi la iohi ba na ka 14,641 tylli ha u 2024-25 mynta ki don 11.443 tylli ha u 2025-26, kaba pynlah ia ka sorkar ban pyndonkam ha ka rukom kaba dei ia ki fund jong ka tnat pule puthi bad kham pynbha ia ka rukom pyniaid ia ki skul.
Ka jingpyllait paidbah ia ka CM IMPACT, kaba wanrah ka jingkiew ki khynnah kiba pass ia ka eksam SSLC. Ka jingnang pynbha ia ki skul hapoh ka Mission Education, Samagra Shiksha bad ka Supporting Human Capital Development in Meghalaya Project ba fund da ka ADB kaba nang kyntiew shuh shuh ia ka pule puthi ha ki hajar tylli ki skul.
Ka jingpynkhlain ia ka jingai jinghikai ia ki nonghikai lyngba ka jingseng ia ka Meghalaya Teacher Training Academy (MTTA).Ka jingpyniar ia ka rukom treikam digital, UDISE+ Data Quality, ki bor peit pyrman ia ki skul bad ki rukom treikam ka pule puthi da kaba pyndonkam ia ki kor ki bor.Ki lad pynbeit ban kyntiew ia ka nongrim jong ka pule puthi, ka jingpynioh jingnang jingstad ia baroh bad kiwei ki rukom treikam.
Ka sorkar jylla ka la bishar bniah bha ia baroh ki bynta jong ka PGI hadien ba la pyllait ia ka kaiphod kaba rim. Ka sorkar ka la bishar bniah bad pyntreikam ia ki jinglum jingkhein na man ki distrik, pynlong ki jingialang, pynmih ia ki rukom treikam thymmai, ki prokram kyntiew sap bad ki plan treikam ban pynbeit ia ki bynta ba ka jylla ka tlot kumba ka paw ha ka PGI. Kine ki jingpyrshang ki la kham kyntiew ia ka pule puthi bad ki rukom ai jinghikai ha kiba bun ki skul.
Wat la kine ki jingjop ki long kiba ai mynsiem, ka sorkar ka sngewthuh ba kam dei kaba kut hynrei ka jingsdang jong ka jingthaw thymmai ia ka pule puthi. Ka kaiphod PGI kaba thymmai ka pyni ruh ia ki bynta kiba ka jylla ka dang hap ban leh bha, khamtam ha ki jingmih na ki jingpule lane ki Learning Outcomes bad ki rukom pyntreikam ka tnat ban pun lynti na ka bynta ki jingthaw thymmai kiba hadien habud.
Ka thong jong ka sorkar ka long ban pynbeit ia kine ki jingduna lyngba ki jingbei tyngka, ki jingkyrshan ha ka pule puthi, jingkyntiew ia ki nonghikai, jingpynbha ia ki jingtei bad ki rukom treikam kiba kham janai.
Ka sorkar Meghalaya ka pynpaw ka jingsngewnguh ia ki nonghikai, ki Principal, ki khynnah pule, ki kmie ki kpa, ki School Management Committee, District School Education Officers, Directorates, Samagra Shiksha Mission, SEMAM, ki seng iatehlok bad iwei pa iwei kiba la noh synniang lang ha kane ka jingkynjoh mawmer.
Ka tnat Pule Puthi ka iai banjur ba kan nang iai trei shitom ban kynjoh kham shalor ha ka PGI ha ki snem ban wan bad ban wanrah ka sawdong sawkun jong ka pule puthi kaba ai ka jingshakri kaba kham janai ia iwei pa iwei i khynnah ha Meghalaya.








