Shillong, Nailur 15: Mynta ka sngi u myntri rangbah ka jylla u Conrad K Sangma ha ka jingdon lang u myntri ka tnad pule puthi bah Lahkmen Rymbui bad u myntri ka tnad ka koit ka khiah u bah Wailadmiki Shylla ha ka jingdonlang ki ophis ka la pynlong ia ka jingialang ban ia kren kumno ban ia khun pyrshah ia ka jingsaphriang kane ka jingpang.
Kumba ka long mynta ka jingpang Niangkulia kaba la tip ha ka ktien nongwei da ka HIV/Aids ka buh ia ka jylla ha ka jingeh kaba khraw bha ha ka imlang sahlang, ka jingdon kiba pang ka long 0.40% katba ha ka ri baroh kawei kiba don ia kane ka jinglang ki don 0.2-%.
Naduh u snem 2010 ka jingkiew jong kiba ioh ia kane ka jingpang niangkulia kala kiew sha ka 58.74% kaba mut ba ha ka shisngi kiba ngat ha kane ka jingpang ki long 7 ngut bad mynta ki don 618 ngut ia ka jingpang HIV bad na kien 60ngut dei ki kynthei kiba punkhun.
Katba ka jingiap na kane ka jingpang kala hiar sha ka 61.18% naduh u snem 2010 kiba wan ban shah sumar ki long tang 77.2% PLHIV, ka jingeh kaba kum ka sorkar ka kynduh mynta ka long kam dei ba kim don ia ki lat jingsumar,ka jingeh ka dei na ka daw ba ki ting ia ka jingshah kynshi kyneh bad ka jingduk dei na kane ka daw 2,381 ngut kim wan sha khmat ban shah sumar.
Ha ka ‘X’ u myntri rangbah ka jylla u la ong ba ka sorkar kala buh san tylli ki lynti kumno ban iaid sha khmat ban iada na ka jingsaphriang kane ka jingpang, kawei ban kyntu ba kin wan sha khmat ban shah test ban lap dang kloi la da don, ka jingai jingsumar kaba kham bha, iada ba kin nym ioh thymmai, ban iada ba kan nym hiar na ka kmie sha ki khun bad ban hikai ba kin nymdon kano kano ka jingsngew shah peit bein.
Ha kane ka jingialang la iakren ban pynsngewthuh ia ki briew ba kin wan sha khmat ba kin phah test hi da lade, da kalong ban test lang ia ki shikurim, ban don ia ki ICTC, ban buh ia ki jaka test thymmai, ban pynpoi ia ki dawai sha ki iing, ban bud dien ia kiba khlem wan shah sumar shuh bad ban dang pynkhlain ia ka jingpyn shai paidbah na kylleng da kaba ia treilang bad ki samla.
